Door Robert Mouton en Guus Schrijvers, redacteuren van de Nieuwsbrief Zorg en Innovatie.

Inleiding

Zorgkantoren contracteren geen lege bedden. Hoe nu verder? CZ, VGZ en ZK vinden hier al wat van. De Nza laat weten dat lege bedden helemaal niet gecontracteerd c.q. vergoed mogen worden. Maar mondt dit allemaal wel uit in verstandig beleid? Of komt er een koude sanering van het aantal verpleeghuizen net zoals bij verzorgingshuizen in 2013 en de jaren daarna? Zitten gemeenten met bouwplannen en zorgkantoren elkaar niet in de weg? Is het wel mogelijk om een visie te ontwikkelen of uit te dragen (“zoveel mogelijk thuis”) als er zoveel factoren van invloed zijn op de zorgvraag? Moeten we maar lokaal aanmodderen om later te concluderen dat we landelijk een groot probleem over het hoofd hebben gezien dan wel er zelf een gecreëerd hebben?

We zetten een aantal factoren met invloed op de vraag naar verpleeghuiszorg op een rij. Deze rij kan worden aangevuld en genuanceerd. Terzijde: het RIVM doet in opdracht van het CIZ al enige tijd onafhankelijk onderzoek naar de leegstand van verpleeghuisbedden. Dit is voor zover wij weten nog niet afgerond.

Dit is geen enquête maar een opmaat voor een discussie die niet alleen in de bestuurskamers van de zorgkantoren, zorgaanbieders en overheden gevoerd zou moeten worden. Wij nodigen alle lezers uit om op een of meer van onderstaande factoren te reageren. Wij beloven over enkele weken te komen met een samenvatting van de reacties en met een eigen voorstel over omgaan met de behoefte aan verpleeghuiszorg. Voor ons is deze aanpak (vragen aan lezers wat we moeten vinden) redelijk nieuw. Maar we hebben vertrouwen in The wisdom of crowds (Sorowiecki, 2003). Graag vragen we om rekening te houden dat de drempel om in het verpleeghuis te komen in de regel een indicatie van VV5 is (beschermd wonen met intensieve dementiezorg) gedefinieerd op basis van:

• Grondslag
  Er moet een psychogeriatrische aandoening (zoals dementie) zijn vastgesteld door een arts.
• Noodzaak
  De cliënt heeft een “blijvende behoefte aan permanent toezicht of 24 uur per dag zorg in de nabijheid”.
• Doel
  Het voorkomen van “ernstig nadeel” (zoals gevaar voor de cliënt zelf of de omgeving).

Zie ook alhier voor het overzicht van de andere indicatie – groepen.

Dit is dus iets anders dan geclusterd wonen en voor elkaar zorgen. Het gaat om professionele zorg, in verpleeghuis, in een woonzorgomgeving en al dan niet met PGB.

Leeswijzer bij de 35 factoren

Al brainstormend kwamen wij uit op 35 factoren die de behoeften aan, vraag naar en aanbod van verpleeghuizen beïnvloeden. Deze hebben wij in vijf groepen verdeeld. De volgorde daarvan (zie hieronder) volgt de ideale beleidsnota over behoefte, vraag en aanbod van verpleeghuizen: demografische factoren, visie-ontwikkeling, indicatiestelling, bekostiging, wonen en mantelzorg. Bij de meeste factoren voegen wij een opinie-artikel toe uit de Nieuwsbrief. Wij hopen erop dat de lezer zich uitgedaagd voelt om deze te ondersteunen of juist niet.

Demografische factoren

1. Vergrijzing en ontgroening van de bevolkingsopbouw tot 2040 RIVM, VTV, 2024.
2. Gezondheid van de bevolking neemt toe, onder meer door de mate van invloed van reablement en preventief gezondheidsbeleid (leefstijl).
3. Hoe ouder de bevolking betekent ook meer dubbele vergrijzing; hoe meer dubbele vergrijzing hoe hoger de zorgconsumptie per persoon vanwege complexiteit, multimorbiditeit en toename eenzaamheid. Zie ook alhier.
4. Incidentie en prevalentie per leeftijdscohort, met name van dementie en kanker.

Visieontwikkeling

5. De mate waarin men deïnstitutionalisering nastreeft dan wel de grenzen hiervan ziet naderen.
6. De mate waarin buurt- en wijkzorg zich daadwerkelijk kunnen ontfermen over activiteiten ter ondersteuning van algemene dagelijkse levensverrichtingen (ADL).
7. De mate waarin de wijkverpleging haar taken aankan.
8. Een aanhoudend personeelstekort in verpleeghuizen, taboe op zorgmigratie en strikte opleidingseisen.
9. De wijze waarop zorgkantoren contracteren en regionaal lange-termijnbeleid ontwikkelen als taak zien.
10. Beleid van overheidswege/ zorgkantoren/ casemanagement om patiënten met het Modulair Pakket Thuis (MPT) thuis te laten blijven en voeding/ maaltijdverzorging dus buiten het pakket te houden.
11. Beleid van overheidswege om ruimte vrij te krijgen voor doorstroming van ouderen uit rijtjeshuizen voor gezinnen naar in clusters gebouwde, levensloop bestendige appartementen (Kirchner, 2026).
12. Het voortbestaan van de WLZ als sociale verzekering voor iedereen dan wel de wijze waarop zorg nog wel of juist niet vergoed wordt. Of moet ouderenzorg toch via een private verzekering (op termijn) worden betaald?
13. De mate waarin burgers/ verzekerden/ patiënten invloed uit kunnen oefenen op lokaal, regionaal en landelijk beleid. Nu is er vrijwel 100% aanbodsturing.
14. Of maatschappelijke diensttijd in beeld gaat komen.
15. Wat er terecht komt van het HLO (Hoofdlijnenakkoord Ouderenzorg).
16. Of uiteindelijk de woonkosten in de WLZ in het geheel niet meer vergoed worden.
17. In welke mate de Nederlandse langdurige zorg als percentage van het Bruto Nederlandse Product van 4,4 procent moet toegroeien naar het OECD-gemiddelde van 1,8 procent. Zie ook alhier.
18. Of hybride zorg en AI het thuis wonen door ouderen gaat bevorderen

Indicatiestelling

19. De WLZ-indicatie wordt straks afhankelijk van omstandigheden (vergelijk WMO, nu formeel nog niet; voorgenomen beleid).
20. Thuiszorgindicatie en thuiszorgconsumptie kunnen uiteenlopen bij invoering van hogere eigen bijdragen WMO. Dit kan op zijn beurt weer invloed hebben op de gezondheid en op de WLZ-indicatiestelling (eerder zorgzwaarte). Andersom is de vraag wat de invloed is van langer thuis blijven op de WMO.
21. WLZ-indicatie VV4 wordt nu (nog) wisselend door enkele zorgkantoren gehonoreerd met verpleeghuiszorg. Wat is de toekomst?
22. Veranderingen in de eigen bijdragen in de WMO en de WLZ (voorgenomen beleid).

Bekostiging

23. De algemene economische toestand in Nederland: de mate van welvaart heeft invloed op welzijn en zorgbehoefte
24. De wijze waarop komende kabinetten omgaan met bezuinigingen in de zorg en de oorlogen in Oekraïne en het Midden-Oosten.
25. Verandering van de hoogte van de Volledig Pakket Thuis-vergoeding.
26. Of het Persoonsgebonden Budget nog op dezelfde manier kan worden ingezet (dus ook voor gecombineerde burgerinitiatieven). Zie ook coalitieakkoord.
27. Of de Wlz-bezuinigingen van het coalitieakkoord 2026 inderdaad doorgevoerd kunnen worden.

Wonen

28. Verdere doorzetting van groei van woonarrangementen tegen eigen betaling voor degenen die zich dat kunnen veroorloven al dan niet gecombineerd met VPT op indicatie (woonzorg).  
29. Wat de markt dus (op termijn) doet: zie https://www.skipr.nl/nieuws/vraag-naar-kleinschalige-woonzorg-voor-ouderen-explodeert-aanbod-stagneert/.
30. De financiële gezondheid, de gesteldheid van gebouwen, afschrijvingen en de mogelijkheden van tijdige nieuwbouw van verpleeghuizen.
31. De mate waarin financiers (banken en private equity) bereid zijn te investeren; dit is afhankelijk van onder meer de geprojecteerde bestaanszekerheid achter het bekostigingssysteem (Varkevisser, 2026).
32. De wijze waarop gemeenten en provincies (via de Omgevingswet) los van zorgkantoren voor hun eigen inwoners scenario’s ontwikkelen om in woon- en zorgbehoeften te voorzien.

Mantelzorg

33. Het aantal mantelzorgers daalt.
34. Mantelzorgers worden ouder, zijn steeds vaker tweeverdiener en hebben geen tijd.
35. Last but not least uw eigen opvatting: hoe gaat u het straks regelen voor uw ouders of voor uzelf? En is dit te veralgemeniseren?

Kortom

Zware staatscommissies zoals in Nederland bepleit voor de toekomst van de ouderenzorg komen ook in het Verenigd Koninkrijk voor. Daar heten zij Royal Commissions. Gebruikelijk is dat zij alle inwoners en organisaties in de zorg verzoeken om inbreng over te nemen zwaarwegende besluiten in de zorg. Wij weten niet of de in te stellen staatscommissie ook in Nederland zo werkt. En we weten al helemaal niet of de Nieuwsbrief, een tijdschrift voor leidinggevenden in de zorg, feedback uitlokt van zijn lezers over 35 factoren die behoeften, vraag en aanbod van verpleeghuiszorg beïnvloeden. U kunt uw reactie, liefst voorzien van referenties, mailen naar mail@guusschrijvers.nl.

Zoektermen voor internet

Robert Mouton, Guus Schrijvers, langdurige zorg, editorial, Leegstand verpleeghuizen 2026, contractering zorgkantoren lege bedden, NZa vergoeding verpleeghuiszorg, deïnstitutionalisering ouderenzorg Nederland, WLZ indicatie VV5 criteria, dubbele vergrijzing zorgconsumptie, reablement en preventie ouderen, personeelstekort verpleeghuizen 2026, Volledig Pakket Thuis (VPT) vs MPT, scheiden van wonen en zorg WLZ.