Huisartsen en POH GGZ worden dé toegangspoort voor de GGZ

Door Marcel Hoogerheide, POH-GGZ Indigo Haaglanden, onderdeel van de Parnassiagroep en werkzaam voor de Regionale Huisartsenvereniging Wassenaar.

Inleiding van de redactie

De redactie van de Nieuwsbrief vroeg de auteur van dit artikel om een opiniestuk te schrijven over het nut en de effectiviteit van de POH-GGZ. Aanleiding was een artikel in Economisch Statistische Berichten in juni 2026 met twijfel hierover. Als praktiserend POH-GGZ en voormalig adviseur bij een ROS (Regionaal Ondersteunings Structuur voor Zorg en Welzijn) ging Marcel Hoogerheide hierop in. De redactie stelde een aantal vragen en de auteur gaf uitgebreid antwoord.

Kun je iets over de geschiedenis en ontwikkeling schetsen?

POH-GGZ (met hoofdletters geschreven zoals het hoort en volgens de Landelijke vereniging POH-GGZ) staat voor praktijkondersteuner GGZ in de huisartsenpraktijk en bestaat sinds 2008, na wat jaren experimenteren daarvoor met ‘GGZ’-ers’ die de huisarts en zijn patiënten ondersteunden. Ik weet nog goed dat ik rond die tijd voor Leerpunt Koel (zie: Nascholingen voor de eerste lijn | Leerpunt KOEL) een nascholing moest maken voor huisartsen over de invoering van de POH-GGZ. Niet iedere huisarts was er even content mee. Al snel hoorde ik in het veld ‘dit is sinds jaren de beste uitvinding van de GGZ’ en ik vind het nog steeds een van de beste GGZ-initiatieven en in het bijzonder binnen de huisartsenzorg (ik noem het ‘huisartsen-GGZ’). Dichtbij, vertrouwd, laagdrempelig, korte lijnen, snel schakelen, insiders weten precies wat ik bedoel.

Wat de inzet van de POH-GGZ zo kansrijk en soms ingewikkeld maakt is dat ‘de POH-GGZ’ niet bestaat (zie dit document). Als we praten over de notaris, bakker, loodgieter, huisarts of GZ-psycholoog klopt het verwachte beeld en wat degene doet meestal beter. Dat maakt het vergelijken en/of onderzoeken van de POH-GGZ best complex. Er zijn een heleboel POH-GGZ, heel ervaren, hoogopgeleid, jaren werkzaam geweest in de sociale psychiatrie, die ook nu nog moeiteloos meekunnen, maar die binnen de administratieve- en inhoudelijke ingewikkeldheid dit niet meer willen. Kortom de POH-GGZ kom je tegen in allerlei gedaanten en met uiteenlopende kwalificaties en competenties.

De kracht bij de inzet van een POH-GGZ is dat de huisartsen kunnen bekijken wat zij nodig hebben voor hun patiëntenpopulatie. In bepaalde wijken zal een hoogopgeleide psycholoog (nota bene: huisartsen praten altijd over hun psychologen als het om hun POH-GGZ gaat) minder aanslaan dan een ervaren maatschappelijk werker of een SPV-er die zo af en toe op huisbezoek gaat en alle probleempatiënten kent zoals vroeger ook de wijkverpleegkundige haar ronde deed.

Dus kiezen huisartsen, ondanks het ook schaarse aanbod, die collega die het best past binnen hun praktijk. In mijn situatie in Wassenaar hebben we 9 POH-GGZ, inclusief POH-GGZ jeugd die werken voor in totaal 5 grote huisartsenpraktijken die ca. 22.000 patiënten bedienen. De diversiteit in competenties, ervaren en minder ervaren collega’s, (culturele) achtergrond, e.d. is groot en aanvullend. Welke huisarts ik ook vraag, ze zijn allemaal blij met ons en dat geldt ook vaker wel dan niet voor onze patiënten.

Mensen meer eigen verantwoordelijkheid te laten nemen voor hun gezondheid en daardoor zelf vaardiger te worden zien POH’s GGZ vaak als een schone taak van hun vak. Wie een beetje bekend is in de GGZ hoort om zich heen termen als eigen regie, actorschap en de Ecosystemen Mentale Gezondheid waar psychiater Jim van Os het over heeft. Niet praten over, maar met elkaar (zie alhier: Wat is het Ecosysteem Mentale Gezondheid? (GEM)).

In Wassenaar werken de huisartsen, de POH’s GGZ, de gemeente en Parnassia (o.a. Redesigning Psychiatrie) intensief samen met alle andere partijen uit het sociaal domein. Deze partners vormen de drijvende krachten van Mentaal Lokaal Wassenaar waar professionals en ontwerpers elkaar ontmoeten, die vervolgens samenwerken met alle andere partijen uit sociaal domein. Dit is een lokaal mentaal gezondheidsnetwerk Mentaal Lokaal met soortgelijke doelen als de hierboven genoemde GEM’s.

Waarom hebben we de GGZ zo ingewikkeld gemaakt en zijn we de menselijke maat uit het oog verloren? Iedereen kampt weleens met mentale of psychische klachten?

Als POH-GGZ werk ik graag vanuit de menselijke maat (empathisch, direct, duidelijk, transparant, meelevend en vriendelijk) wat ik ook terugzie bij mijn collega’s POH-GGZ. Ook zie en hoor ik de waardering van onze patiënten:

Enkele quotes van patiënten:

• ‘eindelijk iemand die eens echt naar mij luistert en niet invult, oplost en/of oordeelt’
• ‘fijn dat u uitlegt hoe piekeren in mijn hoofd werkt en wat ik daar direct aan kan doen’ ‘dus niet alle stress is negatief, maar hoe kom ik af van die stress’
• ‘dus ik heb niet gelijk een trauma als ik een dierbare heb verloren’
• ‘ik ben wat angstig en nu stelt u voor om eerst een uurtje te wandelen voordat ik met u in gesprek ga, ik ervaarde het 2^e gesprek heel anders met u, wat zoiets eenvoudigs kan helpen zeg’

Mensen uit de praktijk zullen deze quotes herkennen. Wat de inzet van de POH-GGZ ook zo waardevol maakt is dat we mensen stimuleren hun eigen klachten te onderzoeken. Dat kan ook met behulp van instrumenten als Thuisarts | De eerste plek waar je het checkt of via Hoofdleiding. Zie ook de mooie ontwikkelingen op het gebied van herstelgerichte zorg en het benutten van ervaringsdeskundigheid (voor mij niet nieuw, na jaren werkzaam te zijn geweest in de verslavingszorg, (zie alhier Herstel, empowerment, ervaringsdeskundigheid – Trimbos-instituut). Hieronder volgt nog een voorbeeld van een casus waarmee ik enige tijd geleden te maken had:

Kun je iets vertellen over de complexiteit van de inrichting van de GGZ-zorg?

Waar we tegenwoordig als POH-GGZ erg veel tijd aan kwijt zijn (mede omdat weinig mensen die rol oppakken of klakkeloos neerleggen bij de patiënt en/of bij de huisarts/POH-GGZ) is het managen van overbruggingszorg, maar ook de verwachtingen van meer gespecialiseerde GGZ-hulp. Als ik dan ook nog meereken dat verwijzen naar de B-of S-GGZ tegenwoordig meer lijkt op een combi van Stratego, Scrabble of Wie is de Mol. En dan heb ik het nog niet eens over het uitzoeken (als het de patiënt niet lukt) welke zorgverzekeraar vergoedt wat, wel of niet of deels, omzetplafonds, etc. Sommige AI-tools zijn hierbij heel bruikbaar.

Meestal is de inschatting en de kennis van het GGZ-landschap van de POH-GGZ voldoende om goed te verwijzen. Echter ook de meest ervaren collega’s krijgen steeds vaker hun verwijzingen terug. Bij start van de inzet POH-GGZ waren deze fenomenen nog niet actueel, nu belasten ze ons flink.

Naar mijn overtuiging zal de Basis-GGZ langzaam opgaan in de POH-GGZ en de Specialistische GGZ, waarbij deze laatste haar entree voor patiënten verhoogt en zich gelukkig meer gaat richten op datgene waar ze voor zijn: onze meest kwetsbare mensen helpen. Gevolg is wel dat de POH-GGZ waarvoor die ooit bedoeld is wel wat anders is geworden dan destijds bij de start in 2008.

Heb je zelf de ESB-publicatie van juni 2026 gelezen?

Jazeker heb ik deze gelezen, met verbazing, interesse en ook de nodige irritatie. Los van de methodologie en het praten over ‘de POH-GGZ’ in plaats van met de POH-GGZ en mensen versus data vonden mijn meeste collega’s en patiënten het teleurstellend te lezen. En dat geldt vooral voor het vertekende geschetste beeld van de POH-GGZ. (Redactie: De auteur beweert op basis van een getallenanalyse dat de POH-GGZ geen meerwaarde heeft geboden).

Teleurstellend qua beeldvorming; we zijn al ruim tien jaar bezig om meer dan ooit gezamenlijk de GGZ te veranderen van een klachtengestuurd, DSM-geclassificeerd, geprotocolleerd- en daarop gefinancierd model om te buigen naar een menselijk model wat beter aansluit op de zorgbehoefte. Een systeem wat beter aansluit op de juiste zorg op de juiste plek met genoeg capaciteit en deskundigheid voor onze echte kwetsbaren waarbij de minder kwetsbare burgers in Nederland veel meer eigen regie moeten pakken op hun gezondheid. De hulpverleners, ervaringsdeskundigen en anderen, moeten hen daarbij soms een handje helpen omdat het met de gezondheidsvaardigheden van de ‘gemiddelde Nederlander’ niet zo best gesteld is (zie Gezondheidsvaardigheden in Nederland, Methoden en resultaten van de M-POHL Health Literacy Survey 2024-2026).

Bij deze verandering gaat het niet alleen om data en onderzoeken, maar juist over beeldvorming, ervaringsverhalen delen en elkaar omarmen. Daar helpt dit onderzoek niet bij, of de bedoeling moet anders zijn geweest ‘zonder wrijving geen glans’? Het delen van onze ‘fantastische mislukkingen’ zou ik meer toejuichen omdat het over betrokkenheid en de gezamenlijk gedragen maatschappelijke opdracht gaat de GGZ toegankelijker en betaalbaar te houden voor iedereen die deze hulp ook echt nodig heeft.

Dus ja, jammer zoals het onderzoek is uitgevoerd en neergezet, wel goed om daarover met elkaar in gesprek te gaan omdat ook de ESB-auteur een zekere interesse en betrokkenheid heeft getoond met de POH-GGZ.

Je mist dus diepgang, contextkennis en praktijkinzicht?

Ja, ook hier zie je dat de context bepalender is voor de uitkomst en zo gaat het in de zorg ook, denk maar aan de mooie initiatieven rondom het systemisch aanvliegen als mensen zich met psychische problemen melden bij de Specialistische GGZ zoals bij zie patroondiagnostiek. Of denk aan de introductie van “het verkennend gesprek” Zie hiervoor: Wat Kun je Verwachten van een Verkennend Gesprek? wat echter op een manier is uitgerold waar ik met grote verbazing naar kijk en onderdeel van ben geworden. Waarom wordt dat zo ingewikkeld ingericht met zo weinig lef?

Het voeren van het verkennend gesprek is geen hogere wiskunde! Dit kan de ervaren POH-GGZ (geen Cono of logo of welke titel ook) prima doen. Samen met de huisarts, een collega uit het Sociaal Domein en/of ervaringsdeskundige is het zo opgetuigd, goedkoper en effectiever. Ik verwijs verder naar een publicatie van Jelle Struik, huisarts Rotterdam-West (zie alhier), waarbij opgemerkt dat een huisarts slechts een deel van het verkennend gesprek voert; het is echt veel meer dan de auteur schrijft.

Terugkijkend wat is dan je antwoord op de eerste vraag over nut en effectiviteit van de POH?

Zet de situatie van 2008, introductie POH-GGZ en de andere ontwikkelingen in de samenleving in de juiste context. Huisartsen verwezen destijds zelf, sommigen kenden de ggz best aardig, anderen verwezen soms lukraak (onwetendheid of uit gemak) en de GGZ deed er vaak mee wat zij wilde of kon, vaak goedbedoeld, maar soms jarenlang en niet zelden onnodig. Gelukkig zijn we daar nu kritischer op.

Wel is er veel veranderd, mede sinds de invoering van de zorgverzekering (tot 2006 hadden we ziekenfonds t.o.v. particulier verzekerden) en de toegenomen individualisering en de opvatting dat je recht hebt op zorg ‘ik betaal toch voor de zorg, dus wil ook die zorg’

Ook de groei van de interculturele samenleving en het wegvallen van veel natuurlijke ‘veiligheden en grenzen” als de kerk, rol van ouders, buurt, opvoeders en de overtuiging van de maakbaarheid van de samenleving door groei van kennis en wetenschap en fenomenen als internet etc. Tel daarbij op dat mensen in algemene zin minder goed kunnen zorgen voor hun eigen mentale en psychische conditie (geldt ook breder natuurlijk).

Kortom

Voor die steeds complexere samenleving en de vraag naar ondersteuning en zorg kun je de POH-GGZ niet verantwoordelijk houden, dus ook niet voor het niet halen van de doelen waarmee de POH-GGZ destijds is gestart. De POH-GGZ biedt een uitstekende toegang tot de geestelijke gezondheidszorg en voorkomt onnodige behandelingen aldaar. Dat is een noodzakelijke voorwaarde voor een hoge kwaliteit van zorg in de ggz maar de aanwezigheid ervan lost niet alle problemen op om te komen tot een Mentaal Gezond Nederland.

Over de auteur/geïnterviewde

Marcel Hoogerheide is voor zijn werk als POH-GGZ opgeleid als GGZ-agoog en is achtereenvolgens werkzaam geweest als behandelaar bij het vroegere CAD (consultatiebureau alcohol en drugs) en later jaren bij Brijder verslavingszorg. Ruim tien jaar is hij werkzaam geweest als senior-adviseur bij de ROS Steunpunt KOEL en na de fusie nog enkele jaren bij Samergo. Sinds 2022 werkzaam als POH-GGZ bij Indigo Haaglanden. Hij is bereikbaar op Marcelzorgeninnovatie62@outlook.com

Eerdere artikelen in de Nieuwsbrief over de geestelijke gezondheidszorg, geselecteerd door de redactie

1. Berben K, Patiëntenparticipatie tijdens multidisciplinaire teambesprekingen in de GGZ is motor voor herstel en partnerschap, juni 2026
2. Sambeek N van, Hoe kan de GGZ het herstelproces van betekenisgeving bij zorgontvangers beter ondersteunen?, mei 2026
3. Berndsen J, Terug naar de jaren ’80? Over de evaluatie van de Wlz-openstelling voor mensen met een psychische aandoening, mei 2026
4. Brinkmann J en E. de Ruijter, Mentale gezondheid en ggz: tijd voor scherpe keuzes in beleid en bekostiging, maart 2026
5. Vos P, Geestelijke gezondheidszorg ernstig uit balans, november 2025
6. Brinkmann J en E. de Ruijter, Wachttijden in de GGZ zijn terug te dringen door een veelzijdige benadering, augustus 2025
7. Velpen, Paul van der, Openbare Geestelijke Gezondheidszorg kan en moet beter, juli 2025
8. Putten, M van, Het kan anders in de GGZ: oplossingsrichtingen voor de vastgelopen mentale gezondheidszorg, juli 2025
9. Brinkmann J en E. de Ruijter, Evaluaties van eerdere beleidsplannen leren: Belooft de ggz te veel voor 2035?, maart 2025
10. Schrijvers G, De Wet Langdurige zorg werkt hospitaliserend voor mensen met ernstige psychiatrische aandoeningen, interview met Jan Berndsen, maart 2025
11. Mouton  R en G. Schrijvers, Hoe gaat de GGZ geordend worden?, april 2024
12. Lodder M, Van beschermd wonen naar zelfstandig wonen: de rol van de begeleider is cruciaal, juli 2024

Zoektermen voor internet:

Marcel Hoogerheide, Eerste Lijn, POH-GGZ effectiviteit, nut POH-GGZ, POH-GGZ huisarts, POH-GGZ ESB onderzoek, POH-GGZ geschiedenis, basis-ggz POH-GGZ, huisartsen-ggz, verkennend gesprek ggz, POH-GGZ menselijke maat, ggz toegankelijkheid huisarts