Door Dianne Jaspers, huisarts.

Recensie van: Electronic nudges to increase influenza vaccination uptake in Denmark a nationwide, pragmatic, registry-based, randomised implementation trial, Niklas Dyrby Johansen, Muthiah Vaduganathan, Ankeet S Bhatt, Simin Gharib Lee, Daniel Modin, Brian L Claggett, Erica L Dueger, Sandrine I Samson, Matthew M Loiacono, Lars Køber, Scott D Solomon, Pradeesh Sivapalan, Jens Ulrik Stæhr Jensen, Cyril Jean-Marie Martel, Palle Valentiner-Branth, Tyra Grove Krause, Tor Biering-Sørensen. Published Online March 5, 2023. 

Conventionele methode versus Nudging

In dit artikel is een Deens onderzoek beschreven over de toepassing van nudging op de uitnodigingen van de griepvaccinatie. De vraag daarbij was of dit leidt tot een hogere vaccinatiegraad van personen van 65 jaar en ouder in 2022. Nudging is een gedragsmotivatie techniek waarbij mensen subtiel worden gestimuleerd om zich op een gewenste wijze te gedragen. In dit onderzoek wordt de huidige, conventionele, wijze van uitnodigen vergeleken met de methode waarin 9 uitnodigingen naar alle mensen van 65 jaar en ouder in Denemarken gaan.  

Methode: De huidige, conventionele, methode is : een digitale aanmoedigingsbrief van de Danish Health Authority waarin beschikbaarheid van het vaccin, het maken van een afspraak en mogelijkheid tot krijgen van andere vaccinaties zoals COVID-19 en pneumokokken worden beschreven. Dit is vergeleken met een methode waarbij 9 verschillende elektronische brieven worden gestuurd naar Deense inwoners van 65 jaar en ouder. Alle brieven worden verstuurd door hetzelfde  elektronisch berichten systeem van de overheid. Er waren in totaal naast de controle groep (huidige werkwijze) dus 9 groepen die elk een brief met een type nudging kregen. 

De 9 verschillende brieven 

Hieronder zijn de verschillende  nudging groepen en -brieven beschreven:  

1. Standaard  brief: deze is wel anders dan de brief die in het reguliere proces gebruikt wordt en dient als basis voor de andere brieven.
2. Herinneringsbrief na 14 dagen: de standaard brief (zie 1) en deze brief werd nogmaals gestuurd na 14 dagen. 
3. Niet gepersonaliseerd: de standaard brief maar zonder naam van de ontvanger. 
4. Gain framing: de standaardbrief waarin de tekst is toegevoegd “vaccinatie helpt om pandemie te beëindigen, bescherm jezelf en je naasten om wie je geeft”  
5. Loss-framing: de standaardbrief toevoeging van de tekst “als er te weinig mensen worden gevaccineerd dan kan dat leiden tot toename van ziektes zoals COVID-19 en de griep. Hierdoor lopen jij en de mensen om je heen een groter risico” 
6. Collective framing: de standaardbrief met toevoeging tekst “78% van alle 65-plusser heeft een griepvaccinatie genomen, help ons tot het behalen van een hoger percentage dit jaar!” 
7. Intention prompt: de standaardbrief met toevoeging tekst “veel mensen vinden het prettig om een plan te hebben voor het halen van de vaccinatie. We moedigen je aan om hier je datum en tijdstip van griepvaccinatie te noteren” 
8. Expert authority stament: de standaardbrief met toevoeging “Ik raad iedereen van 65 jaar en ouder aan om een griepvaccinatie te nemen, Tyra Grove Kraus, Executive Vice president, Statens serum instituut”.  
9. Cardiovasculaire gain fraiming: de standaardbrief met extra tekst “de griepvaccinatie beschermt tegen de griep, het lijkt ook te beschermen tegen hartinfarcten en hartfalen”. 

Resultaten

Er is een klein, maar significant verschil in aantal vaccinaties gevonden bij de groep die de standaardbrief ontving met de toevoeging dat griepvaccinatie ook cardiovasculaire incidenten lijkt te voorkomen (81%) versus de huidige conventionele werkwijze (80,12%). Daarbij was de stijging het grootst bij diegenen die vorig jaar geen vaccinatie hebben genomen. Ook bij het sturen van een digitale herhalingsbrief werd een positief effect gevonden (80,85%).   

Conclusie 

Het sturen op elektronische wijze van een uitnodiging waarin is opgenomen dat het vaccin ook beschermt tegen hartvaatziekten en het sturen van een herinneringsbrief, leiden tot een significant hogere vaccinatiegraad. Ook al zijn deze verschillen klein, als deze data worden geëxtrapoleerd en doorgerekend dan zou dit toch leiden tot aanzienlijke toename van griepvaccinaties en leiden tot minder ziekte en minder opnames. Zelfs deze kleine verschillen leiden tot een positieve kosten-baten analyse.   

Beschouwing

Hoe zit het dan met onze vaccinatiegraad in Nederland? Kunnen wij hier ook iets van leren? In 2020 had Denemarken al een vaccinatiegraad van 78% bij personen van 65 en ouder. In Nederland was dit 67,9%.  Dat is al een aanzienlijk verschil. WHO raadt aan een vaccinatiegraad van 75% na te streven bij 65 jaar en ouder. Uit de OECD-data blijkt dat alleen Korea, Denemarken en Ierland deze streefwaarde halen. Opvallend vond ik dat Chili op plek vier staat met 73,2%. Er zijn grote verschillen tussen landen en daar zouden we toch iets uit moeten kunnen halen om van te leren. 

Een verschil t.o.v. Denemarken is dat in Nederland de patiënten worden uitgenodigd door de huisarts.  Er is mij verteld dat als de huisarts zelf zijn patiënten uitnodigt dit leidt tot een hogere vaccinatiegraad. Door dit onderzoek twijfel ik aan deze aanname: Denemarken heeft een hoge vaccinatiegraad bij een landelijke organisatievorm. Het kunnen versturen vanuit een nationaal berichtensysteem is hierbij ook een groot verschil met Nederland, in Denemarken zijn ze gewend om op deze wijze overheidsberichten te ontvangen. Als we in Nederland zouden opschalen dan zou dit regionaal per GGD zijn en geen landelijke organisatievorm. En dan is het wel weer de vraag of we deze vaccinaties netjes in ons HIS krijgen. De Covid-19 pandemie zou nu hierin toch wel een goede leerschool moeten zijn geweest om deze uitwisseling te standaardiseren. 

Wat ook meespeelt is dat in de Nederlandse huisartspraktijk de griepvaccinatie een standaard draaiboek is geworden. Door de jaren heen loopt dit vaak als een geoliede machine. Even de datum op de brief aanpassen en de uitnodigingen kunnen weer verstuurd worden. De informatiefolder, waarin ook de informatie staat over hart- en vaatziekten en andere aandoeningen waarom het verstandig is om een griepvaccinatie te nemen wordt vaak meegezonden (of korte tekst of een link in de brief). Maar wat als we met de resultaten uit dit onderzoek in het achterhoofd toch nog eens kritisch kijken naar onze uitnodigingen, zou dit dan ook niet bij ons kunnen werken? Een herinneringsbrief per mail is niet heel moeilijk en niet heel kostbaar. Dus hiermee zouden we misschien al een kleine stijging kunnen bewerkstelligen.  Net iets anders doen dan voorgaande jaren kan ook misschien de aandacht van mensen trekken die eerder geen vaccinatie wilden.  

Kortom, dit Deense onderzoek roept zeker de vraag op of huisartsen de griepvaccinaties nog zelf moeten blijven doen en de vraag is of er niet meer bewijslast is dat dit beter regionaal danwel landelijk kan worden georganiseerd?  En als we dit niet uit handen geven, zullen we de wijze van uitnodigen weer eens goed onder de loep nemen? Waar zitten de praktijken met hoge vaccinatiegraden? We kunnen vast iets leren van deze praktijken. Dit lijkt me een mooie vraag voor de NHG om een optimalisatie van het draaiboek griepvaccinaties te realiseren.  

Tenslotte 

Die 75% vaccinatiegraad die de WHO stelt lijkt me met deze nudging niet haalbaar maar met een relatief makkelijke en weinig kostbare methode lijkt me nudging wel het proberen waard. Zo’n procentje is toch weer mooi meegenomen en kan net de file van ambulances voor de SEH verkorten in het griepseizoen.  

Zoektermen op internet:

griepvaccinatie, vaccinatiegraad, huisartsenpraktijk, Denemarken, WHO, nudging