Door Tomas de Berg, Strategisch adviseur bij De Friesland.

Introductie door de redactie

In 2021 heeft Zorgverzekeraar De Friesland een Domeinoverstijgend loket ingericht om iedereen in Friesland te helpen met vragen die op het snijvlak liggen van de verschillende zorgwetten of organisaties zoals gemeenten, zorgverzekeraar of zorgkantoor. Een plek waar niet alleen Friese inwoners, maar ook zorgaanbieders, wijkteams en welzijnswerkers uit de regio terecht kunnen met vragen waarbij het niet duidelijk is hoe en door wie de zorg geleverd moet worden. Het zorgsysteem is opgedeeld in verschillende wetten en domeinen. Maar een inwoner of zorgprofessional wil gewoon een duidelijk antwoord op een zorgvraag. Tomas de Berg coördineert het loket. Hij sluit aan op een artikel uit 2022 van de hand van zijn collega Marieke van den Heuvel.

Een praktische dienst

Domeinoverstijgende samenwerking is essentieel om inwoners snel en passend te ondersteunen in een zorgstelsel dat door verschillende wetten en financieringsstromen versnipperd is geraakt. Steeds meer burgers met een samenloop van psychische en/of somatische problemen zijn voor het ontvangen van Passende Zorg aangewezen op zorg en ondersteuning vanuit verschillende wettelijke domeinen, zoals de Zorgverzekeringswet (Zvw), de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo 2015) of de Wet langdurige zorg (Wlz, 2015). Dat levert in de praktijkproblemen op, omdat deze stelselwetten strak afgebakende logica’s hebben met verschillende regelingen van aanspraken of voorzieningen, uitvoerders en financieringsvormen (RVS, Grenzeloos samenwerken, 2022). Het RVS-rapport benadrukt het belang van samenwerking tussen de domeinen, maar laat ook zien dat het een veelomvattend vraagstuk is. Een vraagstuk dat niet op korte termijn opgelost kan worden. Financiering is bijvoorbeeld niet domeinoverstijgend ingericht. En in sommige gevallen levert financiering uit het ene domein financiële baten voor het andere. Dit gaat over de inrichting van de zorg, maar inwoners worstelen ook met vragen over de vergoeding hiervan. Bij wie moet ik zijn? Wie vergoedt welke zorg? En waar heb ik recht op, nu en in de toekomst?

Op deze vergoedings- en ondersteuningsvragen antwoorden de medewerkers van het Domeinoverstijgend loket. Een praktische dienst, die inwoners en professionals helpt. Door niet de zorgwetten, maar de hulpvraag centraal te stellen. Dat vraagt om brede kennis van de domeinen en onderlinge afstemming tussen de domeinen. Dit loket wordt bemand door medewerkers van zowel de zorgverzekeraar als het zorgkantoor (medisch domein). De medewerkers zijn opgeleid tot Wmo-consulent, mantelzorgmakelaar, beheersen medische terminologie en stemmen af over vraagstukken met de gemeente (sociaal domein). Kennis en goed onderling contact is hierbij essentieel.

Bovendien blijkt Friesland door zijn overzichtelijke regionale inrichting een gunstige omgeving om deze samenwerking vorm te geven: één leidende zorgverzekeraar (De Friesland), één zorgkantoorregio (De Friesland) en een goede samenwerking met de achttien Friese gemeenten faciliteren korte onderlinge lijnen.

Ontwikkelingen anno 2026

Bij de start van dit initiatief in 2021, werden er in dat jaar 200 vraagstukken afgehandeld. Dit aantal vragen wordt nu per maand in behandeling genomen. En dat is niet vreemd. Enerzijds omdat er veel aandacht is gegeven aan deze dienst. Inwoners weten het loket steeds beter te vinden. Maar ook omdat het begrip ‘domeinoverstijgend samenwerken’ onder zorgprofessionals herkenbaarder is geworden. En misschien nog wel belangrijker, dat het steeds vaker vanzelfsprekend wordt om domeinoverstijgend naar een zorgvraag of naar een oplossing te kijken. Het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord (AZWA) dragen hieraan bij. En dat is broodnodig. Want de vergrijzing neemt toe, wachtlijsten en wachttijden lopen op, de zorgkosten stijgen en iedereen merkt de gevolgen van personeelskrapte in het zorgveld. Partijen kunnen zich eilanddenken niet meer permitteren.

Dat geldt ook voor de interne organisatie van De Friesland. In het verleden was er een zichtbare scheiding tussen de uitvoering van de Zvw door de verzekeraar en de Wlz door het zorgkantoor. De afgelopen jaren is er geïnvesteerd in een verbeterde onderlinge samenwerking. Medewerkers zaten in het verleden op verschillende afdelingen. Tegenwoordig zitten ze naast elkaar en vragen ze elkaar om advies. Het vraagt integraal om een andere manier van denken en handelen. Van reactief naar proactief. Die verandering begint bij de eigen organisatie.

Een aanzienlijk deel van de vragen gaat over mantelzorg en ondersteuning. Dat raakt naast de informele zorg die geboden wordt in veel gevallen de Zvw en de Wmo. Maar wat als voor het informele deel in de toekomst formele zorg geleverd moet worden? En er wellicht een Wlz-indicatie moet komen? Hoe zit het met wachtlijsten in de Wlz? Het zijn voorbeelden van onderwerpen die besproken kunnen worden om passende zorg in de toekomst eerder en beter mogelijk te maken. Daartoe kun je inwoners uitnodigen en proactief ondersteunen. Dan is de onderlinge samenwerking tussen de verzekeraar en het zorgkantoor onmisbaar.

Daarnaast kunnen vanaf dit jaar naast alle Friese inwoners en zorgprofessionals ook alle verzekerden van De Friesland (590.000) terecht voor vragen op het snijvlak van de zorgwetten. In Friesland kan er een stap harder gezet worden doordat er een groot netwerk en intensief contact met zorgaanbieders en gemeenten bestaan. Maar het gidsen van verzekerden in het complexe zorglandschap kan altijd, zowel regionaal als landelijk.

Soms maatwerk maar meestal een wegwijzer

Alle vragen die binnenkomen worden op onderwerp geregistreerd. Dat geeft gegeneraliseerd inzicht over waar onduidelijkheden en knelpunten in het stelsel zitten. Vragen gaan veelal over thuiszorg, mantelzorg, de verstrekking van hulpmiddelen, eerstelijnsverblijf (ELV) en palliatieve zorg. Maar naast de registratie hiervan wordt er ook gekeken naar de oplossing die wordt geboden aan de inwoner. Of deze geboden wordt binnen de kaders van de uitvoeringswetten of vanuit maatwerk.

Bij aanvang van de inrichting van het Domeinoverstijgend loket in 2021 is een subsidie ontvangen van Stichting De Friesland. Deze stichting ondersteunt vernieuwende projecten die bijdragen aan het verbeteren van kwaliteit van zorg en het leven van mensen in de regio Friesland. Binnen deze subsidie was een bedrag geserveerd voor maatwerkoplossingen. Dit maatwerkbudget kon gedurende drie jaar ingezet worden voor onconventionele oplossingen, voor inwoners die tussen wal en schip dreigen te vallen. In enkele gevallen is het nodig gebleken om buiten de kaders om tot een vergoedingsconstructie te komen. Soms vanuit de Friesland, soms vanuit de gemeente en soms op basis van cofinanciering tussen De Friesland en de gemeente.

Bijvoorbeeld door een extra hulpmiddel of een aangepast hulpmiddel te vergoeden. Of door de zorg passend te organiseren in afstemming met de zorgaanbieder. Door dit te doen kon inzet van intensievere zorg of opname voorkomen worden. Kleine investeringen -die coulance halve zijn vergoed, het maatwerk budget is uiteindelijk nooit aangesproken- die veel betekenen voor een individu en voorkomen dat de inzet van intensievere, duurdere zorg kon worden voorkomen. Maar in ronduit de meeste gevallen volstaat het door de inwoner gewoon de weg te wijzen. Vaak een kort gesprek, het bespreken van opties en het geven van duidelijkheid als iemand vastloopt. We komen er altijd uit.

Blijven investeren in samenwerking

Als je samenwerkt, vind je sneller de juiste hulp. Dat wordt vanuit het werk van het Domeinoverstijgend loket dagelijks bevestigd. Een passende oplossing – hoe ingewikkeld de vraag soms ook lijkt – ontstaat vaak in de onderlinge samenwerking. Daarom is het zo belangrijk dat zorgaanbieders, zorgverzekeraars, wijkteams en welzijnswerkers van gemeenten elkaar weten te vinden. En belangrijker nog, elkaar actief opzoeken.

Tijdens ontmoetingen met gemeenten en zorgaanbieders ontstaan er gesprekken. De afgelopen jaren zijn er in de regio Friesland veel van deze ontmoetingen geweest rondom het thema domeinoverstijgende samenwerking. Het resulteert altijd in het uitwisselen van gegevens en een piek in het aantal vragen dat binnenkomt bij het Domeinoverstijgend loket. Alsof er voortdurend een voorraad met knelpunten en vragen is die besproken wordt als men elkaar tegenkomt. En toch, die ontmoeting wordt nog te vaak niet actief georganiseerd.

En daarom is mijn adagium: Zoek elkaar op, we komen er altijd uit! Elkaar opzoeken is oplossen. Zodat niemand verdwaalt binnen regels en wetten, maar iedereen de weg vindt naar passende hulp.

Over de auteur

Tomas de Berg werkt als bedrijfskundige ruim 13 jaar voor De Friesland en Zorgkantoor Friesland. Hij zet zich vanuit zijn functie als Strategisch adviseur in voor sterke regionale samenwerking met zorgaanbieders, tussen de zorgdomeinen en binnen de stelselwetten. Voor contact: Tomas.deBerg@defriesland.nl

Over domein overstijgende samenwerking in Friesland

Meer weten? Kijk op Domeinoverstijgend Loket – De Friesland voor informatie en sprekende voorbeelden.

Zoektermen op internet: 

Tomas de Berg, beleidsontwikkeling, domeinoverstijgend samenwerken zorg, De Friesland zorgverzekeraar, loket zorgwetten Friesland, samenwerking Zvw Wlz Wmo, Integraal Zorgakkoord Friesland, De Friesland, passende zorg organiseren, zorgkantoor Friesland contact, maatwerkoplossingen zorg, gidsen in de zorg