Door Jessica Veldhuizen, die hieronder haar recente dissertatie samenvat.  

Besproken proefschrift: Advancing District Nursing Care: Enriching evidence, embracing outcomes, and evolving through continuous learning, Universiteit Utrecht, maart 2024. 

Doel van het promotieonderzoek 

De doelstellingen voor dit proefschrift zijn: 

• Deel 1: Het gebruik van de wijkverpleging onderzoeken en de uitdagingen binnen de wijkverpleging tijdens de COVID-19-pandemie verkennen.  

• Deel 2: Onderzoeken welke verpleeg-sensitieve patiëntenuitkomsten relevant zijn voor de wijkverpleging, hoe deze uitkomsten momenteel worden gemeten in de praktijk, en wat er nodig is om zorgresultaten in de wijkverpleging te gebruiken voor leren en verbeteren van de praktijk.  

Deze doelstellingen licht ik toe in hoofdstuk 1 van het proefschrift. Hieronder volgen de resultaten van de studies die in beide delen plaatsvonden. Op verzoek van de redactie blijven beschouwingen over de onderzoeksmethoden hieronder achterwege. Daarvoor verwijs ik naar het proefschrift zelf.  

Deel 1: het huidig gebruik van wijkverpleging en uitdagingen tijdens de COVID19-pandemie  

Leeftijd en zorgkosten als voorspellers voor wijkverpleging 

Hoofdstuk 2 onderzoekt de voorspellers voor het gebruik van wijkverpleging voor thuiswonende (oudere) mensen. Hiervoor is gebruik gemaakt van een predictieonderzoek met secundaire data-analyse, waarvoor landelijke gezondheidsclaims-data op persoonsniveau is gebruikt. De belangrijkste voorspellers voor de totale bevolking waren: hoge leeftijd en hoge kosten voor farmaceutische zorg en hulpmiddelen (bijv. zuurstofapparaten of compressiekousen). Voor de populatie van mensen van 75 jaar en ouder waren de belangrijkste voorspellers: hoge leeftijd en (hoge) kosten voor huisartsconsulten, hulpmiddelen, farmaceutische zorg, ambulancevervoer en ergotherapie. Dit onderzoek toont aan dat mensen die wijkverpleging nodig hebben, vaker (kostbare) zorg ontvangen van de huisarts en meer (kostbare) medicijnen en hulpmiddelen gebruiken. Daarom benadrukken de resultaten van dit onderzoek dat nauwe samenwerking tussen de wijkverpleging, huisarts en openbare apotheker essentieel is.  

Wijkverpleging cruciaal tijdens COVID-19 pandemie 

Hoofdstuk 3 beschrijft een mixed-methods onderzoek naar de impact van COVID19. Dit onderzoek is uitgevoerd vanuit het perspectief van wijkverpleegkundigen uit verschillende regio’s in Nederland. Er is onderzoek gedaan onder wijkverpleegkundigen naar de impact van COVID-19 op de zorg voor de thuiswonende oudere patiënt, wijkverpleegkundige teams en hun organisaties. Daarnaast zijn ook de behoeften van wijkverpleegkundigen met betrekking tot toekomstige COVID-19 uitbraken verkend. Het onderzoek toont aan dat de pandemie aanzienlijke gevolgen had voor de patiëntenzorg en de teams. Tijdens de eerste uitbraak speelden (wijk)verpleegkundigen en verzorgenden een cruciale rol bij het anders organiseren van de zorg. Zij werkten onder hoge druk, wat leidde tot uitputting, vermoeidheid en psychosociale problemen, waaronder angst voor besmetting. Een jaar later gaven verpleegkundigen aan beter voorbereid te zijn om COVID-19-zorg te bieden, maar dat problemen met betrekking tot werkdruk en mentale klachten bleven bestaan. Verpleegkundigen gaven aan dat meer ondersteuning, waardering, vertrouwen en passend beleid op organisatorisch en nationaal niveau ten tijde van een pandemie nodig zijn.  

Deel 2: Het gebruik van patiëntresultaten voor leren en verbeteren in wijkverpleging  

Beperkt bewijs voor effectiviteit van interventies in wijkverpleging: meer onderzoek noodzakelijk 

Hoofdstuk 4 beschrijft een systematische review, waarin een overzicht is gecreëerd van interventies en uitkomsten die zijn getest in experimentele studies in de wijkverpleging. De geïdentificeerde experimentele studies (n=22) die zich richtten op interventies binnen de wijkverpleegkundige context waren zeer heterogeen wat betreft patiëntenpopulatie en type interventies. Voorbeelden van experimentele studies zijn de Transitional care bridge program (Buurman et al. 2016) en de Preventive home visit program (Van Hout et al., 2010). Bovendien werden verschillende uitkomstmaten gebruikt in de geïdentificeerde literatuur. Op basis van deze systematische review blijft onduidelijk welke interventies effectief zijn en welke uitkomsten gebruikt kunnen worden om de effectiviteit van de wijkverpleging te onderbouwen. Dit onderzoek toont aan dat het bewijs voor wijkverpleging schaars is en benadrukt het belang van het genereren van methodologisch sterk wetenschappelijk bewijs.  

Autonomie, tevredenheid en kwaliteit van sterven: sleuteluitkomsten in wijkverpleging. 

Hoofdstuk 5 beschrijft een Delphi-studie, waarin verpleeg-sensitieve patiëntenuitkomsten voor thuiswonende ouderen in de wijkverpleging werden geïdentificeerd. In totaal werden 46 resultaten beoordeeld door wijkverpleegkundige experts op I) de relevantie van patiëntenuitkomsten voor de wijkverpleging en II) de mate waarin wijkverpleegkundige professionals invloed hebben op patiëntenuitkomsten. In totaal werden 26 resultaten vastgesteld als verpleegsensitief. De verpleeg-sensitieve uitkomsten met de hoogste scores op relevantie en beïnvloedbaarheid zijn de autonomie van de persoon met een zorgvraag, het vermogen van de persoon om beslissingen te nemen over de zorgverlening, de tevredenheid van de persoon over de geleverde wijkverpleegkundige zorg, kwaliteit van sterven, en de naleving van de benodigde zorg door de persoon. Omdat deze resultaten niet alleen worden beïnvloed door wijkverpleging maar ook door andere gezondheidsprofessionals in de eerstelijnszorg, is nauwe samenwerking tussen deze professionals nodig om de best mogelijke patiëntenuitkomsten te bereiken.  

Pijn, delirium, gewichtsverlies en de belasting van de mantelzorg zijn geschikte patiëntenuitkomsten  

Hoofdstuk 6 beschrijft een landelijk vragenlijst-onderzoek naar het gebruik van verpleeg-sensitieve patiëntenuitkomsten in de wijkverpleging. Er werd een grote variatie geïdentificeerd in hoe resultaten momenteel worden gemeten en gebruikt in de praktijk voor leren en verbeteren. Verpleeg-sensitieve patiëntenuitkomsten die het vaakst werden gemeten met gevalideerde meetinstrumenten of vragenlijsten zijn pijn met behulp van de Numerieke Beoordelingsschaal (NRS) of de Visuele Analoge schaal (VAS), delirium met behulp van de Delirium Observatieschaal (DOS), gewichtsverlies met behulp van de Short Nutritional Assessment Questionnaire (SNAQ) en de belasting van de mantelzorger met behulp van de Caregiver Strain Index (CSI) of een Nederlands equivalent (EDIZ). Vallen en tevredenheid van de persoon met geleverde zorg worden vaak gemeten met niet-gevalideerde vragenlijsten. Andere verpleeg-sensitieve uitkomsten worden nauwelijks of op verschillende manieren gemeten. De patiëntenuitkomsten worden op verschillende manieren teruggekoppeld naar de teams en in de meeste gevallen maar deels gebruikt om van te leren en de praktijk te verbeteren. Vanwege de hoge variatie in de beschikbare meetinstrumenten en hoe patiëntenuitkomsten worden gebruikt voor leren en verbeteren in de huidige praktijk, beveelt deze studie aan meer uniformiteit te creëren door (inter)nationale richtlijnen te ontwikkelen rondom het gebruik van verpleeg-sensitieve patiënten-uitkomsten in de wijkverpleging.  

Essentiële voorwaarden voor succesvolle implementatie van patiëntenuitkomsten in wijkverpleging 

Hoofdstuk 7 beschrijft een kwalitatieve multi-method studie die de bevorderende factoren, belemmerende factoren en behoeften van wijkverpleegkundige professionals onderzoekt bij het gebruik van patiëntenuitkomsten in de wijkverpleging. Via de analyse van open vragen uit een vragenlijstonderzoek en online focusgroep interviews werden deze factoren en behoeften geïdentificeerd, die vervolgens werden vertaald naar zestien voorwaarden voor het meten van uitkomsten en het gebruiken van uitkomsten voor leren en verbeteren in de wijkverpleging. Deze voorwaarden werden vervolgens samengevat in een aantal overkoepelende thema’s:  

1. Volg de stappen van een lerend gezondheidssysteem;  

2. Zet de persoon met een zorgvraag centraal in de zorgverlening;  

3. Bevorder de kennis, houding, vaardigheden en autonomie van de wijkverpleegkundige zorgprofessional;  

4. Verbeter de gedeelde verantwoordelijkheid en samenwerking binnen en buiten wijkverpleegkundige organisatorische grenzen; 

5. Geef prioriteit aan en investeer in het gebruik van patiëntenuitkomsten; en  

6. Stimuleer de eenheid in en waardering voor de wijkverpleging.  

Hoewel de geïdentificeerde voorwaarden wijkverpleegkundige zorgprofessionals, organisaties, beleidsmakers en betrokken zorgverzekeraars kunnen faciliteren bij het implementeren van het gebruik van patiëntenuitkomsten in de wijkverpleegkundige praktijk, is verder onderzoek naar geschikte implementatiestrategieën nodig. 

Kortom 

Uit het proefschrift blijkt dat het wetenschappelijk bewijs voor de wijkverpleging schaars is. Dit benadrukt het belang van het genereren van methodologisch sterk wetenschappelijk bewijs. Daarnaast laat het proefschrift zien dat patiëntenuitkomsten zeer beperkt worden gebruikt voor leren en verbeteren. Dit pleit ervoor om patiëntenuitkomsten centraal te stellen en een cultuur van continu leren en verbeteren te creëren. Om hiertoe te komen is het nodig om  

• Patiëntenuitkomsten te operationaliseren en uniform te meten,  

• Informatiesystemen te optimaliseren voor leren en verbeteren,  

• Wijkverpleegkundige zorgprofessionals te faciliteren en vertrouwen te geven,  

• Samenwerkingen tussen professionals en stakeholders te versterken en  

• Integrale zorg te vergroten.  

Over de auteur 

Jessica Veldhuizen studeerde verpleegkunde aan de Christelijke Hogeschool Ede alsmede   Verplegingswetenschap en klinische epidemiologie aan de Universiteit. Ze was wijkverpleegkundige bij Beweging3.0 van 2012 tot 2020, en vanaf 2016 werkzaam als docent verpleegkunde en promovenda bij het lectoraat proactieve zorg voor thuiswonende ouderen aan Hogeschool Utrecht. Op dit moment is Jessica werkzaam als postdoc onderzoeker bij het lectoraat, docent verpleegkunde bij Hogeschool Utrecht, en de universiteit Utrecht. Jessica is bereikbaar via e-mailadres jessica.veldhuizen@hu.nl  

Meer informatie en mediaberichten over de bevindingen van dit proefschrift zijn te vinden op: https://linktr.ee/JessicaVeldhuizen. 

Zoektermen voor internet

Jessica Veldhuizen, eerste lijn, wijkverpleging, COVID-19, patiëntenuitkomsten, dissertatie, verpleegsensitief