Door Marc Spoek en Irene van der Fels, adviseur en onderzoeker bij Stichting IZZ.

Zorg- en welzijnsmedewerkers scoren het hoogst op bevlogenheid vergeleken met medewerkers in andere sectoren (rapportcijfer 7,7 versus 7,4). Dat blijkt uit een onderzoek uit 2022 van Stichting IZZ en PGGM&CO.  De resultaten van het onderzoek zijn goed verklaarbaar. Zingeving is voor de meeste zorgmedewerkers immers de voornaamste drijfveer om in de zorg te werken. Hun intrinsieke motivatie om anderen te helpen, voedt hun bevlogenheid. Dit verhoogt het werkplezier, draagt bij aan het behoud van medewerkers en verlaagt verzuim, aldus een IZZ monitor uit 2022. Maar wat zijn de belangrijkste factoren voor bevlogenheid en hoe kunnen werkgevers hieraan bijdragen? Hieronder gaan de auteurs hierop in. 

Balans tussen energiebronnen en -vreters 

Bevlogenheid hangt niet enkel af van de intrinsieke motivatie van medewerkers. Ook werkgevers kunnen de bevlogenheid van hun werknemers beïnvloeden. Het Job Demands-Resources model is bruikbaar om aan te geven hoe deze beïnvloeding werkt. Hieronder staat het model nader uitgewerkt. Toelichting erop leest u door hier te klikken. Het model benadrukt dat energiegevers, zoals samenwerking binnen teams, aanzienlijk bijdragen aan de bevlogenheid van medewerkers. Daarentegen leidt de aanwezigheid van energievreters, zoals een hoge werkdruk, tot afname van bevlogenheid, aldus een overzichtsstudie uit 2023 na tien jaar werken met het hierboven genoemde model. Wanneer de energievreters overheersen, neemt bevlogenheid van medewerkers af. Ook putten zij dan meer uit en lopen ze een verhoogd risico op burn-out. Hierdoor neemt het verzuim en verloop van medewerkers toe. Kortom, een duidelijke motivatie voor werkgevers om actie te ondernemen. 

Belangrijke factoren voor bevlogenheid 

In recent onderzoek van Stichting IZZ en het CAOP bij diverse zorgorganisaties noemen zorgmedewerkers samenwerking (teamsfeer) en werk-privébalans als sleutelfactoren voor gezond werken. Deze factoren gelden binnen elke zorgomgeving, of het nu gaat om UMC’s, ziekenhuizen, ouderenzorg instellingen of gehandicaptenzorg. Ook zelfzorg, waaronder gezonde gewoonten en collegialiteit, draagt bij aan werkplezier. Daarentegen melden medewerkers van de bij het onderzoek betrokken organisaties dat personeelstekorten en hoge werkdruk het werkplezier momenteel het meest belemmeren. De intrinsieke verantwoordelijkheid van zorgmedewerkers voor patiënten, cliënten en collega’s maakt het namelijk moeilijk om nee te zeggen tegen extra diensten. Dit verstoort de werk-privébalans en werkt hoger verzuim en uitstroom van zorgmedewerkers in de hand. 

Invloed van het organisatieklimaat 

Het organisatieklimaat speelt een cruciale rol in de bevlogenheid van medewerkers. Dit klimaat omvat de aandacht die organisaties besteden aan hun medewerkers (de individuele factoren in onderstaand schema)  en de werkomstandigheden (de werkkenmerken). In de regel geldt: hoe meer aandacht organisaties voor hun medewerkers hebben, hoe positiever het organisatieklimaat. In een positief organisatieklimaat ervaren medewerkers een betere balans tussen energiegevers en -vreters, zijn ze minder uitgeput en voelen ze zich meer bevlogen. Dit resulteert in lagere uitstroom en minder verzuim. Belangstelling vanuit het hoger management, betrokkenheid van leidinggevenden, normen, waarden, communicatie en participatiemogelijkheden zijn factoren die het organisatieklimaat beïnvloeden. Bovendien stimuleert goed leiderschap de autonomie en ontwikkeling van medewerkers. Dit werkt positief door in hun bevlogenheid.  

Balans tussen interventies voor gezond leven en gezond werken 

Recent onderzoek van Pensioenfonds Zorg en Welzijn ( PFZW) toont aan dat het management en de organisatie de voornaamste redenen zijn voor medewerkers om hun werkgever te verlaten (PFZW, 2022). De inhoud van het werk, hoge werkdruk en collega’s/werksfeer volgen daarna. Dit bevestigt dat werkgevers zich moeten richten op energiegevers en een gezond organisatieklimaat. In de context van duurzame inzetbaarheid neigen zorgorganisaties echter vaak naar individuele en kortlopende interventies zoals personal training of yoga. Dit soort middelen dragen weinig bij aan het herstel van de balans tussen energiegevers en -vreters. Kortom, werkgevers doen doorgaans te weinig moeite om het organisatieklimaat te verbeteren. Terwijl we uit  goede voorbeelden weten dat het voeren van een veilige dialoog met teams zorgt voor een beter organisatieklimaat en lager verzuim en verloop.  

Extrinsieke motivatie: evenwicht bewaren 

Hoewel zorgmedewerkers meestal niet primair voor het salaris (extrinsieke motivatie) kiezen, is een redelijk inkomen wel degelijk van belang. Onderbetaling kan leiden tot financiële zorgen of afhankelijkheid van een tweede inkomen. Dit kan de motivatie en betrokkenheid van zorgmedewerkers beïnvloeden. Salaris en financiële prikkels worden vaak genoemd als redenen voor personeelsverloop. Hoewel deze factoren behoren tot categorieën zoals organisatieklimaat en energiebronnen, vallen ze ook binnen de context van extrinsieke motivatie. 

Kortom 

Samengevat is het cruciaal voor werkgevers om te investeren in een gezond organisatieklimaat, waarin zij aandacht schenken aan hun medewerkers en gezonde werkomstandigheden. Een evenwichtige werkdruk en gezonde werk-privébalans moeten hierin centraal staan, zodat medewerkers gemotiveerd en met plezier naar hun werk gaan. 

Over de auteurs

Drs. Marc Spoek is Senior adviseur gezond werken in de zorg bij Stichting IZZ. Marc heeft jarenlange ervaring met het opzetten en implementeren van innovatieve programma’s op het gebied van gezond werken in de zorg. Hij heeft een groot netwerk in de zorg en draagt bij aan de positionering van de programma’s bij zorgorganisaties en landelijke- en regionale samenwerkingsverbanden. Marc is te bereiken via marc.spoek@stichtingizz.nl

Dr. Irene van der Fels is onderzoeker Gezond werken in de zorg bij Stichting IZZ. Zij studeerde bewegingswetenschappen aan de Rijksuniversiteit Groningen en deed daarna promotieonderzoek naar de effecten van bewegen op cognitie bij kinderen op de basisschool. Bij Stichting IZZ doet zij onderzoek naar kenmerken in het werk die leiden tot een gezonde zorgsector. Zij vertaalt de uitkomsten van de onderzoeken naar begrijpbare adviezen en handelingsperspectieven voor zorgorganisaties en sectorale samenwerkingsverbanden om zorgmedewerkers gezond en inzetbaar te houden.  Irene is te bereiken via: irene.vanderfels@stichtingizz.nl   

Over Stichting IZZ  
Stichting IZZ heeft ruim 410.000 leden en is opgericht en wordt aangestuurd door werkgevers en werknemers in de zorg. Samen maken we ons sterk voor een gezonde zorgsector en een gezonder Nederland. Als belangenbehartiger van mensen in de zorg wil IZZ de gezondheid en inzetbaarheid van mensen in de zorg verbeteren. Dat doen wij met het Gezond werken in de zorg programma en met de IZZ Zorgverzekering: de eigen zorgverzekering van mensen in de zorg die wordt uitgevoerd door de zorgverzekeraars VGZ en CZ. Meer informatie is te vinden op https://izz.nl/zorgorganisaties  

Zoektermen voor het internet:   

Marc Spoek, Irene van der Fels, IZZ, waardering, werknemers, zorgmedewerkers, organisatieklimaat, energiegevers, energievreters