Door Mariëlle Bartholomeus, bestuurder Rivas Zorggroep.  

Als bestuurder van Rivas Zorggroep zie ik dagelijks hoe integrale, domein overstijgende zorg het verschil maakt voor onze patiënten, cliënten en bewoners én de zorg in onze regio. De geschiedenis van Rivas laat zien hoe we zijn gegroeid van een streekziekenhuis naar een innovatieve zorggroep dat zorg over sectoren heen organiseert. Tegelijkertijd ervaren we ook de beperkingen van het huidige zorgstelsel, met financieringssystemen en regelgeving die samenwerking en innovatie in de weg staan. Ik vertel graag het verhaal van onze organisatie en waarom ik pleit voor een landelijke doorbraak in integrale zorg.

De wortels van Rivas: van streekziekenhuis tot zorggroep

Onze oorsprong gaat terug tot 12 mei 1948. Toen besloten gemeenten en kerkbesturen gezamenlijk te investeren in een streekziekenhuis in Gorinchem. Dit leidde tot de opening van het Streekziekenhuis Prinses Beatrix op 4 november 1960, officieel geopend door Prinses Beatrix zelf. Vanaf 1975 werd de blik breder: een fusie met het Lingeziekenhuis in Leerdam was de volgende stap om een modern ziekenhuis te bouwen. In 1986 sloegen we de eerste paal voor het nieuwe Beatrixziekenhuis, dat in 1992 volledig gereed was.

De opening van het nieuwe ziekenhuis markeerde een nieuwe periode. De zorgvraag nam toe en wachtlijsten groeiden. Langzaamaan werd duidelijk dat er meer zorg buiten het ziekenhuis georganiseerd moest worden. Daarom startten we in 1995 gesprekken over integratie met verpleeghuizen ‘t Nieuwe Gasthuis en Lingesteyn. Dat leidde in 1996 tot de oprichting van Stichting Zorgvoorzieningen Gorinchem en Omstreken (SZG), waarin ziekenhuis- en verpleeghuiszorg samenwerkten met als uitgangspunt dat de hulpverlening de patiënt volgt, en niet andersom. Hiermee organiseerden we zorg tussen ziekenhuis, verpleeghuis, verzorgingshuis en thuiszorg in één keten.

Op 1 januari 1999 kreeg deze ontwikkeling haar formele voltooiing met de fusie van SZG en zorginstellingen Waardse Rading en Heerewaerden. Zo ontstond Rivas Zorggroep, het eerste transmurale zorgconcern in Nederland. In deze vorm bestaan we nu 26 jaar.

Domein overstijgende samenwerking: kracht en uitdagingen

Als ketenorganisatie ervaren we nu nog dagelijks de kracht van domein overstijgende, integrale zorg. Wij bieden medisch specialistische basiszorg, revalidatie, ouderenzorg, wijkverpleging en paramedische zorg zoals fysiotherapie, logopedie, ergotherapie en diëtetiek. Deze brede dienstverlening maakt het mogelijk om lijnloos zorg te leveren en keten overstijgend te innoveren. Vanuit deze unieke positie werken wij nauw samen met huisartsen, verloskundigen, andere zorgaanbieders, gemeenten en zorgverzekeraars. Samen bespreken we thema’s als passende zorg, samenwerking en financiering, en nemen we onze verantwoordelijkheid om de zorg in onze regio toegankelijk en toekomstbestendig te houden.

Vanuit onze ervaringen als ketenorganisatie zijn wij overtuigd van de waarde van integrale zorg. Integrale zorg kan een belangrijke bijdrage leveren om de kwaliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid van de Nederlandse zorg nu, en in de toekomst te waarborgen. In 2050 heeft namelijk meer dan 60% van de inwoners minimaal één chronische aandoening, en meer dan 35% heeft twee of meer chronische aandoeningen (zie alhier). Voor deze groep is integrale zorg onmisbaar, omdat het om meerdere disciplines en zorgvormen vraagt.

Ik ben trots op hoe onze collega’s deze passende zorg organiseren, maar ik erken ook dat het een enorme uitdaging blijft. De huidige financieringsstelsels, wetten en verantwoordingsregels maken naadloze samenwerking erg complex.

Knelpunten in domein overstijgende samenwerking

Optimale samenwerking en innovatie wordt belemmerd door de grenzen tussen de zorgdomeinen. Om echte transformatie mogelijk te maken, pleiten wij voor domein overstijgende financiering. We moeten samen onderzoeken welke contractprikkels écht bijdragen aan passende zorg en samenwerking over domeinen heen, zodat we samen de zorg van morgen kunnen vormgeven.

Samen met het ziekenhuis Bernhoven zijn we ruim tien jaar geleden al gestart met zinnige zorg. Met het programma Kwaliteit als medicijn (KAM) heeft het ziekenhuis sinds 2015, toen het eerste vijfjarige contract met VGZ is afgesloten, maar liefs 8 procent bespaard op de regionale zorgkosten. Door in te zetten op betere kwaliteit geven medisch specialisten minder zorg die eigenlijk geen waarde toevoegt. Het aantal herhaalbezoeken op de poli’s is daarmee gedaald (zie alhier).

Het succes was daarnaast te danken aan intensieve samenwerking met de huisartsen. Het ziekenhuisbestuur en de medisch specialisten investeren veel tijd en energie in de relatie met de huisartsen. De lijnen met de huisartsen zijn kort. Het verlengde spreekuur van huisartsen leidt tot minder verwijzingen naar het ziekenhuis. Onderzoek van het CPB en IQ Healthcare heeft deze uitkomsten bevestigd (zie alhier). Maar na twee meerjarige contracten werkt ons ziekenhuis nu weer met p x q-financiering. De achtergrond hiervan is als volgt.

Wij willen graag met de vier grote zorgverzekeraars meerjarige, domeinoverstijgende contracten afsluiten die niet alleen ziekenhuiszorg, maar ook huisartsenzorg en wijkverpleging omvatten. Ons ziekenhuis zet in op het voorkomen van opnames en het snel ontslaan van patiënten. Daardoor heeft onze wijkverpleging relatief dure patiënten en lopen daar de kosten op. Maar als je het hele plaatje bekijkt, zijn de totale zorgkosten lager en is het dus beter voor BV Nederland. We moeten hierover goede afspraken maken met verzekeraars, en niet elk jaar hetzelfde gesprek voeren over kostenreductie.

“Geef ons een zak geld, dan regelen wij het”. Het hoeft niet eens meer te zijn, maar we hebben de speelruimte nodig. En we moeten fouten kunnen maken zonder meteen afgerekend te worden. Het is jammer dat nu iedere organisatie dit individueel moet ontdekken. Laat ons als ketenorganisatie zaken oplossen voordat iedereen daar tegenaan loopt.

Samenwerking met overheid en verzekeraars en oproep tot landelijke doorbraak

Om de knelpunten van domein overstijgend samenwerken aan te pakken, werken wij actief samen met overheidsinstanties, zorgverzekeraars en andere partners. In 2022 riepen we in onze podcast Voorzorg al op tot meerjarige en domein overstijgende contracten. In 2023 deden we dat opnieuw tijdens het werkbezoek van Koning Willem-Alexander. Ook organiseerden we verschillende overheidsbezoeken waarbij NZa, VWS en verzekeraars samenkwamen om knelpunten te bespreken (the whole system in the room). En nu doen we samen met drie andere ketenorganisaties een oproep voor een landelijke doorbraak in beleid en bekostiging van integrale zorg.

Omdat we verschillende zorgvormen in huis hebben, zijn we in staat om zorg écht rond de patiënt te organiseren. Wij investeren daarin, juist omdat we het goed willen regelen voor de inwoners van onze regio’s. We nemen barrières niet zomaar voor lief, maar zoeken actief naar oplossingen. Dat vraagt extra inspanning en investeringen, maar die zetten we graag in. Tegelijk gunnen we het ook andere organisaties om hier stappen in te zetten. Deze oproep is dus niet exclusief, maar inclusief: wij laten zien wat werkt en nodigen anderen uit om hierop voort te bouwen.

We hebben onze ervaringen laten onderbouwen door onafhankelijk onderzoek van PwC Strategy&. De uitkomsten bevestigen wat we in de praktijk zien: integrale zorg werkt én heeft potentieel om de zorg duurzaam toegankelijk en betaalbaar te houden.

Effectiviteit: vraag, kosten en personeel

Het onafhankelijke onderzoeksrapport “Een werkagenda voor integrale zorg“, laat zien dat integrale zorg de zorgvraag structureel met 7 tot 9 procent kan verminderen. Door deze afname in de zorgvraag heeft integrale zorg ook de potentie om het personeelstekort in 2032 te verlagen met 65 tot 130 duizend medewerkers. Daarnaast blijkt uit literatuuronderzoek dat integrale zorg gemiddeld tot 7% lagere kosten en 7% hogere kwaliteit leidt. We doen als ketenorganisaties een gezamenlijke oproep aan overheid, toezichthouders, financiers en andere partijen om deze kans te benutten en integrale zorg landelijk op te schalen.

Bekostiging staat niet op zich zelf: nog andere voorwaarden

Er zijn met de integrale bekostiging meegerekend vijf voorwaarden die noodzakelijk zijn om de potentie van integrale zorg te verzilveren:

1. Passende bekostiging: structurele bekostiging die samenwerking over domeinen mogelijk maakt en beloont.
2. Databeschikbaarheid: inzicht in patiëntgegevens, kwaliteit en kosten, toegankelijk voor alle zorgprofessionals.
3. Lijnloze personeelsinzet: zorgmedewerkers inzetten op basis van behoefte, los van sectorale grenzen.
4. Eenduidig toezicht: afgestemde verantwoordingseisen over de ‘zorgschotten’ heen.
5. Eigenaarschap bij professionals: vertrouwen en ruimte om zelf te bepalen wanneer integrale zorg passend is.

De maatschappelijke uitdagingen zijn groot. Integrale zorg biedt hier belangrijke oplossingen. Daarom roep ik overheid, toezichthouders, verzekeraars, financiers en zorginstituten op zich maximaal in te zetten om de juiste voorwaarden te creëren en belemmeringen weg te nemen. Het organiseren van ketens is bij uitstek een kwestie van lokale initiatiefnemers, maar vele landelijke partijen zijn aan zet om het te doen slagen. Vooral databeschikbaarheid en passende bekostiging moeten hoog op de agenda staan. Dit heeft potentie voor de zorg in heel Nederland. Deze kans mogen we niet laten liggen.

Over de auteur 

Mariëlle Bartholomeus vormt sinds 1 januari 2021 samen met Michiel van Roozendaal de Raad van Bestuur van Rivas Zorggroep. Hiervoor was zij neuroloog en medisch directeur van het ziekenhuis Bernhoven in Uden. Naast haar rol als bestuurder is zij bestuurslid van de Samenwerkende Algemene Ziekenhuizen (SAZ), lid van Raad van Commissarissen Dokter Drenthe, lid Raad van Verbeelding bij ZIN en lid van de kwaliteitsraad van het Zorginstituut Nederland. In 2020 werd Mariëlle verkozen tot Topvrouw NL van het jaar. Volgens de jury toont zij leiderschap door mensen vertrouwen te geven. Mariëlle staat voor domeinoverstijgende, mensgerichte zorg en compassievol leiderschap.

Zoektermen op internet:

Mariëlle Bartholomeus, ziekenhuizen, domein overstijgend werken, integrale zorg, Rivas zorggroep