Door Hans Schoo, bestuurder ziekenhuis Rijnstate te Arnhem.
Besproken document: Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ), Ziekenhuizen in beeld 2025 – verbeterdoelen, Utrecht, oktober 2026
Waar gaat het IGJ-rapport over?
Sinds 2021 verzoekt de IGJ ziekenhuizen jaarlijks om te kiezen uit enkele door haar gestelde verbeterdoelen. Een verbeterdoel gaat over een risicovol onderwerp in de medisch specialistische zorg. Een verbeterdoel is bedoeld om risico’s in de zorg te verminderen en zo de kwaliteit en veiligheid van zorg te verbeteren. Met de verbeterdoelen wil de IGJ dat ziekenhuizen en particuliere klinieken een volledige verbetercyclus borgen. Een verbetercyclus begint met een plan en uitvoering van dit plan. Dan is er een evaluatie van de uitvoering. Deze evaluatie is de input voor verbeter-maatregelen. Zo is de verbetercyclus rond.
Voor 2025 heeft de IGJ verzocht om zes verbeterdoelen voor 2025 expliciet na te streven via PDCA-projecten. De afkorting staat voor Plan-Do-Check-Act. Uit de zes doelen moesten ziekenhuizen er vier kiezen. De doelen betreffen optimalisatie van: cardiologische zorg, diagnostische processen, ketenzorg diabetische voetulcus, ondervoeding, vrijheidsbeperkende interventies en een eigen verbeterdoel (nieuw). De hier besproken publicatie is de jaarlijkse terugkoppeling van de verbeterdoelen medisch specialistische zorg (msz) door de IGJ. Hiermee wil deze instantie ziekenhuizen en ZBC’s stimuleren om van elkaar te leren en doorlopend te verbeteren. Een instelling legt hiermee tegelijkertijd verantwoording af over de kwaliteit van zorg.
Naast ‘Ziekenhuizen-in-Beeld’ ontvangen individuele ziekenhuizen individuele feedback over de aangeleverde verbeterdoelen. En indien nodig gaat de IGJ de dialoog aan met de ziekenhuizen over de aangeleverde verbeterdoelen. Daarnaast organiseert de IGJ jaarlijks een inspiratiesessie om het onderling leren en verbeteren te stimuleren. Dit jaar stond het verbeterdoel ‘Ondervoeding’ centraal in de inspiratiesessie van 5 oktober 2026.
Cardiologie als voorbeeld voor alle verbeterdoelen
Hieronder volgt een voorbeeld over het eerste verbeterdoel: optimaliseren van de cardiologische zorg. Dit verbeterdoel vraagt aandacht voor:
- Aantoonbaar kwaliteitsbeleid voor cardiologische zorg in de instelling.
- Inzicht hebben in zorguitkomsten en zo nodig, vormgeven en implementeren van multidisciplinair vormgegeven verbetermaatregelen om de cardiologische zorg te optimaliseren en;
- Optimaliseren van de kwaliteit van de cardiologische zorg in Nederland.
De IGJ rapporteert in het algemeen over dit verbeterdoel: “Er is in de afgelopen vier jaar een duidelijke verbeterslag gemaakt in het aantoonbaar vormgeven van het kwaliteitsbeleid voor de cardiologische zorg. Er zijn meer ziekenhuizen die zorguitkomsten inzichtelijk hebben en zicht hebben op mogelijke risico’s voor patiëntveiligheid. (…) Verbetermaatregelen worden steeds meer multidisciplinair vormgegeven en ingevoerd. Echter, slechts een aantal ziekenhuizen heeft álle minimale verbeteronderdelen (genoemd in kader) aantoonbaar geïmplementeerd.” De IGJ benoemt specifiek (maar wel anoniem) het volgende: “Een ziekenhuis geeft een zorgvuldige beschrijving van de inrichting van de cardiologische zorg waarbij meerdere checkinstrumenten worden ingezet zoals: tracers en audits; patiënttevredenheidsonderzoek; veiligheidsrondes en een dagstart. Ook beschrijft het ziekenhuis concrete verbetermaatregelen op basis van de uitkomsten hiervan. Een mooi voorbeeld van de wijze waarop de kwaliteitscyclus structureel en sluitend is ingericht.”
Verder schrijf de IGJ: “Enkele ziekenhuizen benoemen patiënttevredenheid als integraal onderdeel van de kwaliteitscyclus. Naar aanleiding van een patiënttevredenheidsonderzoek (PTO) heeft een ziekenhuis een patient journey app ontwikkeld waarbij het zorgpad dat patiënten doorlopen in beeld wordt gebracht. Zo worden de ervaringen van patiënten benut om te leren en te verbeteren. Ook wordt gestuurd op uitkomsten van spiegelgesprekken en zorguitkomsten door patient related outcome measures(PROM). De uitkomsten worden ingezet voor interne kwaliteitsdoeleinden en externe aanlevering aan de Nederlandse Hart Registratie (NHR).
Er is verbetering van kwaliteit maar niet bij alle ziekenhuizen
Dit artikel wordt te lang als alle interessante bevindingen bij de andere verbeterdoelen aan de orde komen. Ik volsta met de algemene IGJ-conclusie: “Uit de verbeterdoelen komt naar voren dat het voor sommige ziekenhuizen nog steeds lastig is om aan te tonen dat de volledige verbetercyclus wordt doorlopen. De IGJ ziet een verbetering, maar nog niet alle ziekenhuizen hebben een volledige verbetercyclus aantoonbaar geborgd.”. Het goed leesbare rapport telt 24 pagina’s.
Mijn beoordeling van het IGJ -rapport
Met Ziekenhuizen in beeld 2025 geeft de IGJ inzicht in hoe ziekenhuizen werken aan verbeterdoelen rond risicovolle onderwerpen in de medisch-specialistische zorg. De bedoeling is dat ziekenhuizen niet alleen verantwoording afleggen, maar ook van elkaar leren en de zorg blijvend verbeteren. De IGJ ziet vooruitgang, maar constateert ook dat het voor ziekenhuizen niet altijd eenvoudig is om de volledige verbetercyclus aantoonbaar te doorlopen. Er worden plannen gemaakt en uitgevoerd, maar de evaluatie, concrete resultaten en vervolgmaatregelen zijn nog niet overal voldoende inzichtelijk. Ongetwijfeld geeft de IGJ met dit PDCA-project rond verbeterdoelen een impuls aan het kwaliteitsbeleid van ziekenhuizen.
Vanuit mijn ervaring met toezicht én mijn huidige rol als ziekenhuisbestuurder kijk ik met belangstelling naar deze ontwikkeling. Het is goed dat de IGJ ziekenhuizen stimuleert om systematisch aan kwaliteit en veiligheid te werken. Tegelijkertijd is het belangrijk dat toezicht niet blijft steken in de vraag of een organisatie aan de eisen voldoet, maar ook helpt zichtbaar te maken waar de zorg beter kan.
Een voorbeeld uit Rijnstate is het ziekenhuisbreed invoeren van het doorgebruik van thuismedicatie. Patiënten kunnen tijdens hun opname hun vertrouwde medicatie blijven gebruiken. Dat voorkomt onnodige wisselingen, kan het risico op medicatiefouten verkleinen en geeft patiënten meer herkenning en regie. Inmiddels neemt ruim de helft van de patiënten de eigen medicatie mee en patiënten waarderen deze aanpak. Tegelijkertijd vraagt de uitvoering om aanpassingen. De registratie kost tijd, de overdracht kan beter en we moeten voorkomen dat medicatie bij ontslag achterblijft. Rijnstate gebruikt de ervaringen van patiënten en professionals om het proces verder te verbeteren. De invoering is dus een belangrijke stap, maar niet het eindpunt.
Voor mij ligt hier een belangrijke opgave voor de IGJ. Toezicht moet uiteraard ingrijpen als de kwaliteit of veiligheid van zorg tekortschiet. Maar de betekenis ervan is groter als het ook bijdraagt aan het lerend vermogen van zorgorganisaties. Niet alleen vaststellen wat er niet goed gaat, maar ook stimuleren dat organisaties risico’s eerder herkennen, oorzaken begrijpen en verbeteringen duurzaam doorvoeren.
Goed toezicht helpt, maar de verantwoordelijkheid voor kwaliteit en veiligheid ligt bij de bestuurders. Die moeten de inzichten uit toezicht actief gebruiken om de eigen organisatie kritisch te bevragen en verbeteringen in gang te zetten. Hun taak is te volgen of die verbeteringen daadwerkelijk effect hebben. De verbeterdoelen kunnen daarbij helpen, mits de aandacht uitgaat naar wat ze opleveren voor patiënten en professionals en niet alleen naar de verantwoording op papier.
Toch is Ziekenhuizen in Beeld 2025 nog niet perfect
Hoewel ik positief ben over de hier besproken IGJ-rapportage signaleer ik toch twee verbeterpunten;
- Mij is onduidelijk waarom de genoemde goede voorbeelden anoniem blijven. Dat zoiets geldt voor negatieve voorbeelden kan ik mij voorstellen. Die leiden alleen maar tot verdere negatieve aandacht. Maar van mij mag de IGJ best de goede voorbeelden hun moment-of-fame gunnen.
- Mij is ook onduidelijk waarom de ZBC’s niet meedoen aan Ziekenhuis-in-beeld 2025. Ik had graag gelezen hoe een ZBC als Cardiologie Centra Nederland aan haar kwaliteitsbeleid werkt; beter, even goed of slechter dan ziekenhuizen?
Ook in eerstelijn, ouderenzorg en ggz verdient dit project navolging
In haar interview met Zorgvisie zegt de nieuwe inspecteur-generaal Monique Vogelzang dat zij liever kiest voor focus en impact dan dat de inspectie achter incidenten aanrent. Dat spreekt mij zeer aan. Het betekent niet dat incidenten en handhaving minder belangrijk worden, maar wel dat er meer aandacht kan komen voor risico’s, het vermogen van organisaties om te leren en de vraag of verbeteringen daadwerkelijk effect hebben.
De aanpak is ook relevant buiten de medisch-specialistische zorg. Medicatieveiligheid, overdracht en continuïteit van zorg houden immers niet op bij de deuren van het ziekenhuis. Juist in de samenwerking tussen ziekenhuis, huisarts, ggz en langdurige zorg ontstaan risico’s én kansen om de zorg te verbeteren. Een vergelijkbare aanpak kan ook daar het leren en verbeteren stimuleren, mits deze aansluit bij de praktijk en de eigen verantwoordelijkheid van professionals en organisaties.
PDCA-projecten en passende zorg
Voor het streven naar passende zorg zie ik de verbeterdoelen daarom als een belangrijk hulpmiddel, niet als dé dominante aanpak. Passende zorg vraagt ook om professionele afwegingen, samen beslissen met patiënten, samenwerking over organisatiegrenzen heen en duidelijke afspraken over verantwoordelijkheden. Toezicht kan die beweging ondersteunen, maar kan haar niet alleen realiseren.
Vanuit het perspectief van toezicht gaat het om de vraag of risico’s voldoende worden beheerst en de kwaliteit van zorg gewaarborgd is. Vanuit het perspectief van een bestuurder komt daar de vraag bij hoe je als organisatie blijft leren en verbeteren. Die perspectieven horen bij elkaar. Goed toezicht kan dat proces versterken, maar passende zorg ontstaat uiteindelijk in de dagelijkse praktijk, door professionals en patiënten, en in de samenwerking tussen organisaties.
Uiteindelijk gaat het er niet om of we kunnen aantonen dat we aan een verbeterdoel hebben gewerkt. Het gaat erom of de zorg er werkelijk beter van is geworden
Kortom
Het is goed dat de IGJ ziekenhuizen stimuleert om systematisch aan kwaliteit en veiligheid te werken. Tegelijkertijd is het belangrijk dat toezicht niet blijft steken in de vraag of een organisatie aan de eisen voldoet, maar ook helpt zichtbaar te maken waar de zorg beter kan. Beginnende kwaliteitsmanagers kunnen uit Ziekenhuizen in beeld 2025 leren hoe zij PDCA-projecten kunnen opzetten en leiden. Voor raden van bestuur en andere ervaren leidinggevenden biedt het hier besproken rapport een checklist op de vraag: doet onze instelling voldoende aan het borgen van de kwaliteit van zorg en het daadwerkelijk stimuleren van het lerend vermogen in risicovolle omstandigheden?
Over de auteur
Hans Schoo is bestuurder bij Rijnstate ziekenhuis te Arnhem en was eerder hoofdinspecteur bij de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ). Hij heeft een achtergrond als kunsthistoricus en verpleegkundige en ruime ervaring in toezicht en zorgbestuur. Schoo is bereikbaar via hschoo@rijnstate.nl
Zoektermen voor internet
IGJ verbeterdoelen, Ziekenhuizen in beeld 2025, PDCA-projecten zorg, Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd, kwaliteit van zorg ziekenhuizen, Hans Schoo Rijnstate, lerend vermogen zorgorganisaties, medisch specialistische zorg, toezicht IGJ, passende zorg