Door Frank van der Hulst.
Samengevat proefschrift: Hulst, F J.P. van der (2026). Trust in health insurers: enrollees’ trust related to the functioning of a healthcare system based on managed competition. Doctoral Thesis, Maastricht University
Inleiding van de redactie
Veel Nederlanders hebben beperkt vertrouwen in zorgverzekeraars. Maar welke gevolgen heeft dat eigenlijk voor het functioneren van het Nederlandse zorgstelsel? Die vraag staat centraal in het proefschrift van Frank van der Hulst, waarop hij 29 september 2026 promoveerde aan de Universiteit Maastricht. In zijn proefschrift onderzocht hij de rol van vertrouwen binnen het Nederlandse systeem van gereguleerde concurrentie. De vijf studies binnen het proefschrift laten zien hoe vertrouwen zich verhoudt tot keuzes van verzekerden, hun kennis van polisvoorwaarden, de acceptatie van zorgadvies en hun verwachtingen van de rol van zorgverzekeraars. Op verzoek van de redactie gaat de auteur hieronder niet in op de onderzoeksmethoden in het proefschrift. Ook ontbreken de meeste referenties naar andere studies. Voor beschrijving van methoden en referenties kan de lezer terecht in het proefschrift zelf. Hieronder volgt een samenvatting van de resultaten uit de belangrijkste hoofdstukken.
Vertrouwen heeft geen significante relatie met het overstappen naar een andere zorgverzekering of de keuze voor een polis met beperkende voorwaarden
In de eerste studie van het proefschrift onderzocht ik welke rol vertrouwen in zorgverzekeraars speelt bij de keuze voor een zorgverzekering. Voor een goed functionerend zorgstelsel met gereguleerde marktwerking is het belangrijk dat verzekerden bewust keuzes maken en overstappen wanneer dat in hun belang is. Op basis van vragenlijstonderzoek onder leden van het Nivel Consumentenpanel Gezondheidszorg is onderzocht of vertrouwen samenhangt met overstapgedrag en de keuze voor polissen met beperkende voorwaarden.
De resultaten bevestigen allereerst dat het algemene vertrouwen in zorgverzekeraars laag is: slechts 35% van de respondenten gaf aan (volledig) vertrouwen te hebben in zorgverzekeraars. Wel is het vertrouwen in de eigen zorgverzekeraar iets hoger dan in andere zorgverzekeraars. Opvallend is dat dit vertrouwen geen significante relatie heeft met het overstappen naar een andere zorgverzekering of de keuze voor een polis met beperktere vergoedingen voor zorg bij niet-gecontracteerde aanbieders (budgetpolissen). Hoewel vertrouwen van invloed is op hoe mensen de zorgverzekeraar ervaren, blijkt het daarmee geen directe aanleiding te zijn voor hun gedrag op de zorgverzekeringsmarkt.
Een aanzienlijk deel van de respondenten is onvoldoende bekend met de voorwaarden van hun polis
Wanneer vertrouwen de keuze voor een zorgverzekering niet sterk lijkt te beïnvloeden, waar kijken verzekerden dan wél naar? En weten zij eigenlijk voldoende over de verzekering die zij afsluiten? Om dat beter te begrijpen, is in de tweede studie van dit proefschrift onderzocht in welke mate verzekerden bekend zijn met hun polisvoorwaarden. Daarbij lag de focus op verzekerden met een budgetpolis, een zorgverzekering met een lagere premie maar ook meer beperkingen in de keuze van zorgaanbieders.
Uit de resultaten blijkt dat een aanzienlijk deel van de respondenten onvoldoende bekend is met hun polis: 35% hield bij de keuze geen rekening met gecontracteerde zorgverleners en 20% was na afsluiting volledig onbekend met de voorwaarden. Daarnaast vond slechts 30% de informatie over selectieve contractering zeer duidelijk. Dit gebrek aan bewustzijn leidt regelmatig tot onverwachte kosten. Deze bevindingen wijzen op gebrekkige communicatie en kennis, wat het vertrouwen in zorgverzekeraars kan aantasten en de effectiviteit van selectieve contractering als sturingsinstrument beperkt.
Hoe groter het vertrouwen in de zorgverzekeraar, hoe groter de bereidheid om zorgadvies van de zorgverzekeraar te ontvangen
Tot dusver blijkt dat vertrouwen weinig invloed heeft op de keuze voor een zorgverzekering. Maar binnen het zorgstelsel hebben zorgverzekeraars nog een andere belangrijke rol: het ondersteunen en adviseren van verzekerden. In de derde studie van dit proefschrift is daarom onderzocht wat de relatie is tussen vertrouwen in de zorgverzekeraar en de bereidheid van verzekerden om zorgadvies te ontvangen. Zorgadvies is een belangrijk middel waarmee zorgverzekeraars verzekerden kunnen helpen bij het vinden van passende zorg. Het bestaat uit verschillende vormen van advies, zoals hulp bij het kiezen van een zorgaanbieder, het regelen van zorg en het ontvangen van ondersteuning om gezondheidsproblemen te voorkomen.
De resultaten tonen een duidelijke en significante relatie aan: hoe groter het vertrouwen in de zorgverzekeraar, hoe groter de bereidheid om zelf zorgadvies te zoeken én om proactief benaderd te worden door de zorgverzekeraar. Gezien het lage vertrouwen in zorgverzekeraars in Nederland, is het versterken van dat vertrouwen essentieel om zorgverzekeraars beter in staat te stellen hun adviserende rol te vervullen en zo bij te dragen aan een doelmatiger zorgsysteem.
Zorgverzekeraars worden gezien als organisaties die kostenbeheersing en financiële belangen verkiezen boven het handelen in het belang van de patiënt
Wanneer we weten dat vertrouwen belangrijk kan zijn voor het functioneren van het zorgstelsel, is het ook belangrijk om te begrijpen waardoor dat vertrouwen wordt gevormd. Daarom is in de vierde studie van dit proefschrift onderzocht waarom veel verzekerden relatief weinig vertrouwen hebben in hun zorgverzekeraar.
Uit interviews met verzekerden bleek dat verschillende factoren hierbij een rol spelen. Sommige deelnemers zagen zorgverzekeraars vooral als organisaties die gericht zijn op kostenbeheersing en financiële belangen, in plaats van op het belang van de patiënt. Ook speelden persoonlijke ervaringen een rol, met name onverwachte zorgkosten door het verplichte eigen risico en belemmeringen in het contact met de zorgverzekeraar, zoals lange wachttijden of het ontbreken van persoonlijk contact. Daarnaast beïnvloedden negatieve mediaberichten het beeld van zorgverzekeraars. Tot slot bleek dat niet alle verantwoordelijkheden van zorgverzekeraars goed bekend zijn. Zo dachten veel deelnemers ten onrechte dat zorgverzekeraars bepalen welke zorg in het basispakket wordt opgenomen, terwijl deze beslissing door de overheid wordt genomen op advies van het Zorginstituut.
Een grotere mismatch tussen verwachtingen over de rol van zorgverzekeraars en waargenomen taken hangt samen met lager vertrouwen
Een belangrijke verklaring voor de beeldvorming over zorgverzekeraars lijkt te liggen in de verwachtingen die verzekerden hebben van zorgverzekeraars. Daarom is in de vijfde studie van dit proefschrift nader onderzocht in hoeverre percepties van verzekerden over de taken van zorgverzekeraars samenhangen met hun vertrouwen in deze organisaties. Op basis van vragenlijstonderzoek is gekeken naar het verschil tussen wat mensen van zorgverzekeraars verwachten, welke taken zij belangrijk vinden en hoe zij het feitelijke handelen van zorgverzekeraars beoordelen.
De resultaten tonen aan dat verzekerden minder vertrouwen hebben in zorgverzekeraars wanneer hun verwachtingen over taken niet overeenkomen met de wettelijke bevoegdheden van zorgverzekeraars. Daarnaast blijkt dat een grotere mismatch tussen verwachtingen en waargenomen taken samenhangt met een lager vertrouwen. Deze bevindingen onderstrepen het belang van duidelijke communicatie en publieke bewustwording over de rol van zorgverzekeraars.
Kortom
Dit proefschrift onderzocht hoe het vertrouwen van verzekerden in zorgverzekeraars het functioneren van het Nederlandse zorgstelsel met gereguleerde marktwerking beïnvloedt. Hoewel het vertrouwen laag is, vormt dit geen directe belemmering voor overstapgedrag of de keuze voor polissen met beperkende voorwaarden. Het grootste knelpunt blijkt een gebrek aan kennis over polisvoorwaarden en de rol van zorgverzekeraars. Dit belemmert effectieve sturing via selectieve contractering en kan leiden tot misverstanden en financiële problemen, vooral bij kwetsbare groepen. Vertrouwen speelt daarentegen wél een cruciale rol bij de acceptatie van zorgadvies, een belangrijk middel om verzekerden te begeleiden naar voorkeursaanbieders en passende zorg.
Om zowel het vertrouwen als de effectiviteit van het huidige zorgstelsel te versterken, is het van belang dat zorgverzekeraars en beleidsmakers investeren in duidelijke en toegankelijke informatievoorziening. Verzekerden zouden beter geïnformeerd moeten worden over polisvoorwaarden, de gevolgen van selectieve contractering en de wettelijke taken en verantwoordelijkheden van zorgverzekeraars. Daarbij is meer transparantie gewenst over de wijze waarop zorg wordt ingekocht en hoe afwegingen tussen kwaliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid worden gemaakt. Vervolgonderzoek zou zich moeten richten op de vraag welke communicatievormen en ondersteunende instrumenten, zoals keuzehulpen, vergelijkingswebsites en persoonlijk advies, het meest effectief zijn in het vergroten van kennis en vertrouwen. Daarbij verdient speciale aandacht hoe informatie beter kan worden afgestemd op verschillende groepen verzekerden, waaronder mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden, digitale vaardigheden of taalvaardigheid.
Over de auteur
Frank van der Hulst promoveerde in september 2026 aan Maastricht University op onderzoek naar het vertrouwen van verzekerden in zorgverzekeraars. Eerder was hij werkzaam als onderzoeker bij Nivel, waar hij onderzoek deed naar de inrichting van het Nederlandse zorgstelsel vanuit het perspectief van burgers. Momenteel werkt hij als consultant bij Q-Consult Zorg. Frank is bereikbaar via https://nl.linkedin.com/in/fjpvanderhulst
Zoektermen voor internet
vertrouwen zorgverzekeraars, proefschrift zorgstelsel, marktwerking zorg, zorgverzekering kiezen, budgetpolis voorwaarden, selectieve contractering, zorgadvies verzekeraar, rollen en taken zorgverzekeraars, Frank van der Hulst promotie, Nivel consumentenpanel zorg, Frank van der Hulst