Door Frank Backx, emeritus-hoogleraar sportgeneeskunde UMC Utrecht.

Recensie van:

Kamerbrief over Stand-van-zaken Beweegbeleid van minister Conny Helder (Langdurige Zorg en Sport) en Maarten van Rooijen (staatsecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport) van 18 nov. 2022

Ambivalent gevoel

Wie de kamerbrief leest, bekruipt een ambivalent gevoel. Enerzijds biedt het stuk in vijf pagina’s een fraai overzicht van alle mogelijkheden om gedragsverandering te ondersteunen. In het bijzonder onderschrijft het addendum met antwoorden op ingediende moties en toezeggingen talrijke gedachten en initiatieven over een landelijk beweegstimuleringsbeleid. Anderzijds worden zeer hoge ambities geuit om de lichamelijke activiteit (bewegingsarmoede) en sedentair gedrag in Nederland te bestrijden. Er is een heldere stip aan de horizon geplaatst, te weten in 2040 streeft de overheid naar 75% van de Nederlanders die voldoet aan de Beweegrichtlijn (zie infografic).

Positief: Kamerbrief kijkt ook naar omgeving

Het positieve van de Kamerbrief is dat de auteurs duidelijk onderkennen dat je de noodzakelijke gedragsverandering niet alleen bij het individu moet zoeken, maar tevens de omgeving en sociale normen moet bijstellen ter ondersteuning van gewenst beweeggedrag! Dat laatste houdt in dat de regering streeft naar:

• Integreren van bewegen in dagelijkse structuren (bijv. actieve mobiliteit);
• Aanpassen van de fysieke inrichting om bewegen eenvoudig en aantrekkelijk te maken (bijv. veilige en toegankelijke wandel- en fietspaden);
• Stimuleren van het aantal beweegmomenten (bijv. sportief bewegen bij een lokale wandelgroep).

Om aan deze doelen te werken is gekozen voor acties via drie lijnen:

• Beweegalliantie opstarten
• Bewegen als integraal onderdeel van volksgezondheidsbeleid beschouwen
• Rijksbrede aanpak van beweegbeleid

Gigantische moloch

Deze strategie roept meteen vraagtekens op. Er wordt met de Beweegalliantie een gigantische moloch gecreëerd met alle denkbare partijen op het beweegcontinuüm van sport tot en met ziekenhuis. Dit levert vermoedelijk een kakofonie en Poolse landdag op omdat iedereen iets uit dezelfde ruif wil consumeren. Alleen al het bepalen van doelgroepen die meer in beweging gebracht moeten worden, is een heikel punt. Ik zou pleiten voor een focus op jeugdigen. Zij zijn teveel gefixeerd op mobieltjes, tablets en gaming, waardoor zij minder bewegen in de buitenlucht. Een ander voorbeeld: de jongste jeugd wordt helaas te vaak door ouders per auto naar school gebracht. Gelukkig bestaat het project de Beweegvriendelijke schoolomgeving. Ook bestaat het voornemen om vanaf het schooljaar 2023-2024 het aantal vakleerkrachten Lichamelijke Opvoeding in het basisonderwijs eindelijk effectief te verhogen.

Bewegen in Preventie-akkoord, ja maar

Bewegen voortaan beschouwen als integraal onderdeel van volksgezondheidsbeleid is eveneens een nobel streven. De Kamerbrief stelt dat het huidige kabinet de doelen van het Nationaal Preventieakkoord (NPA) op alcohol, tabak en overgewicht/voeding gaat uitbreiden met de thema’s mentale gezondheid en bewegen. Ik moet nog zien of de gefragmenteerde sport- en beweegwereld kan opboksen tegen machtige organisaties in de rook-, alcohol- en voedingsmarkt. Dit verlangt van de overheid een strakke hand om te voorkomen dat de B van Bewegen in het acroniem BRAVO, overwoekerd wordt door de R(oken), A(lcohol) en V(oeding). Daarnaast valt op dat invloedrijke zorgverzekeraars in deze Kamerbrief in geen velden of wegen te bekennen zijn.

Bewegen in Integraal Zorg Akkoord

De goede bedoelingen van het overheidsbeleid inzake Bewegen is ook terug te vinden in het Integraal Zorgakkoord (IZA). Hierbij verwijs ik naar de paragraaf 3.5 van het IZA met de titel Gezond leven en preventie. Daarin staat dat partijen ernaar streven dat uiterlijk 1 januari 2025 de inzet op gezonde leefstijl, waaronder ook bewegen, een integraal onderdeel uitmaakt van de reguliere zorg voor patiënten (leefstijlcoalitie). Prachtig voornemen maar de medicus practicus in de eerste en tweede lijn heeft hier geen tijd en prioriteit voor. Daarbij adviseer ik om dit plan af te stemmen met het recent opgerichte National Center for Exercise is Medicine, waarin verschillende medische specialistenverenigingen en belangenverenigingen uit de sport- en beweegwereld vertegenwoordigd zijn. Dat Centrum richt zich specifiek op de kloof tussen tweedelijnszorg en de sport/beweegwereld. Mijn hoop is dat artsen patiënten met chronische aandoeningen stimuleren tot meer bewegen, omdat de praktijk uitwijst dat ‘’de witte jas’’ toch nog immer indruk maakt op de weg naar een gezonde leefstijl.

Rijksbrede aanpak

Een kanttekening bij de derde hierboven genoemde strategielijn, geheten een Rijksbrede aanpak is de volgende. Heel nuttig dat de meest relevante ministeries hierin meedenken (Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Infrastructuur en Waterstaat, Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Onderwijs, Cultuur en Wetenschap), want het thema Sport en Bewegen snijdt door alle geledingen van onze maatschappij. Sport is de spiegel van onze maatschappij. Zo wordt nadrukkelijk gemeld in de Kamerbrief om fietsen verder te stimuleren. Hetzelfde ligt in de bedoeling om lopen te bevorderen. Opmerkelijk dat in deze visie een non-weight bearing bewegingsvorm als zwemmen niet wordt meegenomen. Voor obesen met gewrichtsklachten en voor niet-westerse kinderen (om niet te verdrinken) zou dat een welkome beweegoptie zijn.

Kortom

Bondig samengevat: Deze Kamerbrief bevat waardevolle en kansrijke initiatieven. Hierbij worden de sleutelwoorden coalitie en alliantie veelvuldig gebruikt, maar deze woorden moeten wel leiden tot concrete daden en effecten. Door bundeling van krachten zijn ondertussen wel een duizelingwekkend aantal landelijke projecten op het gebied van leefomgeving, onderwijs en werk in gang gezet. Een scherper focus op bekende high-risk groepen, die gekenmerkt zijn door bewegingsarmoede en teveel zitten, zoals de jeugd, vergroot de succeskans op gedragsverandering.

Frank Backx is emeritus-hoogleraar sportgeneeskunde UMC Utrecht en momenteel medisch specialist en medisch directeur van Artrose Instituut Nederland te Zeist (www.artroseinstituut.nl ). Hij is tevens lid van de Raad van Toezicht van het Kenniscentrum Sport en Bewegen (Utrecht). Per email is hij bereikbaar via info@backxbone.nl