Verander de SEH-zorg. Begin bij het tarief?

jul 13, 2026 | Nieuws, Ziekenhuizen | 0 Reacties

Door Prof.mr. Jaap Sijmons, emeritus hoogleraar Gezondheidsrecht, Molengraaf Instituut, Universiteit Utrecht.

Inleiding van de redactie

De minister van VWS heeft op 1 juni 2026 een brief over de budgettering van de SEH’s naar de Tweede Kamer gezonden. Per 2027 wordt een eerste stap gezet met uitschakelen van de gewone prestatiebekostiging op de SEH. Het is een stap op weg naar een budgettering die afhankelijk is van de afspraken op regionaal niveau, met name met de zorgverzekeraars, over de inrichting van de SEH’en (‘passende zorg’) en de parameters om die afspraken te vertalen in een passende vergoeding. Maar is dit wel mogelijk volgens de bestaande wetgeving? Op deze vraag gaat onderstaande beschouwing in.

Inleiding: Beschikbaarheidsbijdragen bestaan al lange tijd

Niets is wat het lijkt in dit zorgstelsel. Budgettering was een sta in de weg voor ontwikkeling en werd begin deze eeuw vervangen door prestatiebekostiging. Boter bij de vis. De patiënt stemt met zijn voeten voor snelle en goede zorg. Laat de bureaucraten daar maar eens rekening mee houden en laat de gelden achter de patiëntenstroom aan vloeien. Maar wacht, marktwerking betekent ook dat ‘onrendabele lijnen’ (zoals in het openbaar vervoer) onder druk staat of zelfs worden opgeheven. Daarvoor werd als compensatiemaatregel het Besluit beschikbaarheidbijdragen Wet Marktordening Gezondheidszorg (Wmg) ingevoerd. Deze bijdragen zijn geen prestatiebekostiging, maar steeds een ‘lump sum’. Zo is er een beschikbaarheidbijdrage voor ziekenhuizen voor bijvoorbeeld de traumahelikopter en voor de ‘gevoelige’ SEH’s. Qua tarievensystematiek van de Wet marktordening gezondheidszorg (Wmg) is een integrale vergoeding voor een functie geen anomalie. Zo bestaat er een ‘beschikbaarheidsbekostiging’ ook voor de ambulancezorg en voor de huisartsenposten. Nieuw is de budgetbekostiging dus niet. Maar het motief is nu wel tegengesteld aan de klassieke reden voor productie-neutrale vergoeding. Dat motief was namelijk dat een functie, zoals hier een SEH, in stand moet blijven al kan het qua kosten niet uit.

Beschikbaarheidsbijdrage wordt nu productiebeperkingsmiddel

Nu wordt de budgettering ingevoerd met als reden dat ziekenhuizen een belang hebben bij het behandelen van ‘extra patiënten’ op de SEH (een ‘productieprikkel’). Dit o.a. gebaseerd op het NZa-rapport Advies bekostiging acute zorg van 12 december 2023. Budgettering niet als ondersteunende beschikbaarheidsbijdrage, maar als productiebeperkingsmiddel. Het woord viel niet in de brief, maar het is wel van tweeën één: of de prestatiebekostiging werkt als ‘ perverse prikkel’, die moet worden weggenomen of de NZa bouwt via de bekostiging een negatieve incentive in, een financiële prikkel om het zorgaanbod te sturen in een strategisch gewenste richting, die niet met de onmiddellijke patiëntenkeuze of professionele inrichting van de zorg overeenkomt. Of misschien allebei, maar in ieder geval niet geen van beide. De patiënt heeft de zorg graag dichtbij en het ziekenhuis voelt een zorgverleningsplicht bij acute zorg. In de huidige beschikbaarheidsbijdragensystematiek wordt een ziekenhuis daarvan reeds afgehouden als het geen ‘gevoelige SEH’ heeft, m.a.w. als het zonder problemen kan doorverwijzen naar een andere SEH en dus in beginsel geen opnameverplichting hoeft te voelen (ik zeg het maar in algemene termen, want alle casuïstiek is individueel).

Voor de SEH komt een vast budget voordat het zorgaanbod opnieuw is ingedeeld

Deze systematiek wordt nu uitgebreid. Voor de SEH komt er een vast budget. Budgettering diende vòòr invoering van de prestatiebekostiging om kosten te beheersen, niet om het zorgvolume terug te dringen. Nu wil de minister minder patiënten laten bedienen, en zorg overhevelen naar de huisartsenposten. Dus eigenlijk primair het aanbod sturen. En daarmee in tweede instantie door concentratie en kwaliteitsverbetering natuurlijk ook weer de kosten van de zorg beheersen. In plaats van de bekostiging de inrichting van de zorg te laten volgen, wordt een deel van het zorgaanbod financieel ontmoedigd nog voor de zorg opnieuw is verdeeld.

Het SEH-budget wordt samen met de zorgverzekeraar aangevraagd. NZA krijgt doorzettingsmacht

 Het SEH-budget is straks voor een ziekenhuis niet vanzelfsprekend (zoals niet ieder ziekenhuis een beschikbaarheidsbijdrage krijgt omdat het in verband met de 45 minutennorm ‘gevoelig’ is). Het wordt ten eerste een budget plus een tarief voor de individuele verrichtingen om het budget vol te declareren (onderbenutting wordt dus financieel afgestraft). Het kan ten tweede gezamenlijk met de zorgverzekeraar(s) worden aangevraagd. Bij een eenzijdig verzoek van een ziekenhuis zal de NZa beoordelen of er behoefte is aan de SEH, en dus aan een budget. De toets zal het regionaal plan zijn. Het regionaal overleg moet met een regionaal plan tot verdeling van de SEH-zorg leiden (door het ‘AZWA’ in aanvulling op het ‘IZA’ ). Maar de NZa zal ‘doorzettingsmacht’ hebben voor als er geen overeenstemming met de representatieve zorgverzekeraars en gezamenlijk verzoek conform een plan voorliggen. In dat geval geen eenvoudige positie voor de NZa. Passend zal de zorg medisch-inhoudelijk steeds wel zijn. Wat passende zorg daarentegen is qua concentratie en verspreiding zal moeilijk te beoordelen zijn als de regio er zelf niet uitkomt.

Budgetbekostiging is een riskante strategie

Nu is deze strategie overigens ook niet zonder risico’s. Het eerste ijkpunt voor het budget is (minimaal) de huidige vergoeding voor een gevoelige SEH in de beschikbaarheidsbijdragen voor spoedeisende zorg. De NZa wil ergens beginnen. Dat wordt lastig genoeg, omdat als uitgangspunt voor de bekostiging geldt, dat een tarief in beginsel dekkend moet zijn voor de zorg waarvoor het tarief geldt (zie bijvoorbeeld de recente beslissing van het College van Beroep voor het bedrijfsleven over de huisartsentarieven van 18 november 2025). Als in 2027 begonnen wordt met een valse start, wordt het een moeizaam traject.  

Het opschonen van de prestatiebekostiging voor niet-acute zorg wordt lastig, want…

Budgettering van de SEH betekent, dat uit de overige prestatiebekostiging de kosten van de SEH moeten worden geschoond. Dat schrijft de minister aan de Kamer. Als de beschikbaarheidbijdrage thans doorgaans niet toereikend is voor de SEH-zorg, betekent dat in de overige tarieven veel kosten van de SEH schuilen, waarmee de ziekenhuizen het redden de SEH open te houden. Als het SEH-budget te laag is, is de redenering dat die vergoedingen – budgetneutraal – overgeheveld moeten worden naar het SEH-budget. Voor de overige zorg kan die dekking kennelijk gemist worden. Dat is wat de minister in de brief voor ogen staat. Maar bij concentratie van SEH-zorg verandert zij. Doorspecialisatie van de SEH lijkt mij niet a priori enkel het incasseren van schaalvoordelen. Een meer hoogwaardige SEH is niet per se goedkoper. De resterende zorg in het ziekenhuis verandert eveneens. De SEH-zorg leidt tot vervolgzorg in het ziekenhuis. Daarvan kan men – als kennelijk de NZa – negatief zeggen, dat een SEH dus als zorgaanbod een inducerende werking heeft en vraag creëert (die mag verdwijnen). Positief geformuleerd echter, dat in acute situaties een bredere zorgbehoefte manifest wordt en daaraan in continuïteit tegemoet wordt gekomen in ziekenhuizen. Dat laatste zal blijven en in dat geval de vervolgzorg doen concentreren rond de SEH-en of alsnog weer tot een herallocatievraagstuk aanleiding geven. De ziekenhuizen die uit de overige prestaties dekking voor hun SEH vonden, vonden compensatie in de betekenis van de SEH voor de gehele zorg (o.a. vervolgzorg, maar mij lijkt het concept van het toegankelijke vertrouwde brede zorgaanbod voor de adherente bevolking eveneens relevant. Een financiële schoning kent waarschijnlijk geen consideraties en compensaties. De discussie is nog gaande, begrijp ik. Die wordt lastig.

Kortom

Het groeipad naar een herinrichting van de acute zorg begint per 1 januari 2027 met een stevige financiële incentive. Laten we niet alleen streven naar passende zorg, maar ook naar passende financiële interventies. Het Rijnlandse overlegmodel is dan wel wat traag, maar Amerikaans geïnspireerde daadkracht (Tariffs!) kan daarentegen tot nieuwe reparatiekosten leiden.

Eerdere publicaties over budgetbekostiging van SEH’s in de Nieuwsbrief:

Zoektermen op internet: 

Jaap Sijmons, ziekenhuizen, Prestatiebekostiging SEH afschaffen, Beschikbaarheidsbijdrage acute zorg Wmg, NZa advies bekostiging acute zorg, IZA regio plannen AZWA, Doorzettingsmacht NZa zorgverzekeraars, Productieprikkel spoedeisende hulp, Kruissubsidiering ziekenhuizen SEH, Huisartsentarieven CBb uitspraak 2025, Concentratie acute zorg gevolgen, Rijnlands overlegmodel zorgverzekering.

Reactie verzenden

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *