Door Frans Schaepkens en Myrthe Ekelmans. 

Het Waarborgfonds voor de zorgsector (WfZ) streeft naar een zorgsector die over voldoende financiële middelen beschikt om nu èn in de toekomst goede zorg te verlenen. Dankzij de WfZ-borging kunnen zorginstellingen tegen gunstige condities financiering aantrekken voor investeringen. Dit levert flinke besparingen op. Zorginstellingen kunnen die weer gebruiken om de kwaliteit van de zorg te verbeteren. Zo helpt het WfZ om waarde toe te voegen aan de zorg in Nederland.

Het Waarborgfonds voor de Zorgsector heeft recent haar strategie voor de komende jaren geactualiseerd. Deze strategie sluit aan bij de hierboven genoemde missie om zoveel mogelijk waarde te creëren voor de zorgsector. Die waarde bestaat uit gunstige financieringsvoorwaarden zoals rentevoordeel, maar ook uit lange looptijden zodat zorginstellingen niet bloot staan aan herfinancieringsrisico’s. De standaarddocumentatie van het WfZ kent bovendien geen opzeggingsgronden voor financiers. Daarmee biedt het WfZ een stabiele basis in de financiering van zorginstellingen.

De zorgsector staat momenteel voor een grote transitieopgave. Met de nieuwe strategie wil het WfZ bijdragen aan deze transitie en blijvend waarde toevoegen aan de hand van vijf pijlers.

Traditionele indeling vervaagt

De zorgsector is in beweging en kent tegelijk de nodige dilemma’s. De sector verplaatst zorg via concentratie, spreiding en substitutie, organiseert meer zorg buiten de muren van de zorginstelling en digitaliseert processen en behandelvormen. De traditionele indeling in deelsectoren en in intra- en extramurale zorgvoorzieningen vervaagt steeds meer. Spelers in het zorgveld zetten steeds meer in op ‘zelf als het kan, thuis als het kan, digitaal als het kan’.

Samenwerking tussen organisaties en over domeinen heen is nodig om toegankelijke en kwalitatief goede zorg te kunnen blijven leveren. Grenzen vervagen steeds meer tussen traditionele domeinen zoals ‘wonen en zorg’ en ‘zorg en welzijn’ maar bijvoorbeeld ook tussen ouderenzorg en gehandicaptenzorg. Zorgverleners moeten steeds meer samenwerken om de kwaliteit en noodzakelijke hoeveelheid zorg te kunnen blijven leveren. Daarmee ontstaan samenwerkingen die resulteren in hybride organisatievormen, waarin zorginstellingen informatie, middelen en competenties organisatie-overstijgend inzetten.

Investeringen blijven achter

Tegelijk is zichtbaar dat veel zorginstellingen worstelen met vraagstukken over investeringen. In eerdere publicaties van het WfZ en adviesbureaus is te zien dat investeringen in de zorgsector achterblijven, dat steeds meer eigen vermogen wordt opgebouwd en steeds minder vreemd vermogen ingezet wordt. De waarde van de vaste activa die zorginstellingen op hun balans hebben krimpt al zo’n 10 jaar gestaag. Dit gaat om gebouwen, maar ook om inventaris, medische apparatuur en ICT. De hoeveelheid huur en lease van dit soort zaken neemt echter niet toe.

Het is lastig om te bepalen of dit erg is. Zorg wordt steeds meer buiten de muren van de zorginstelling geleverd waardoor minder vastgoed en inventaris nodig is. Ten aanzien van ICT lijkt de aanschaf van hardware in het totale kostenplaatje steeds minder zwaar te wegen ten opzichte van de kosten die gemaakt worden voor software licenties, die niet meer als investering worden aangeschaft, maar als service worden afgenomen.

Tegelijk is het van belang dat de zorginfrastructuur past bij de moderne zorgprocessen. Om in de toekomst doelmatige zorg, veiligheid, duurzaamheid en aantrekkelijk werkgeverschap te kunnen bieden, moet nu geïnvesteerd worden.

Nieuwe samenwerkingsvormen

Met name de vervaging van grenzen tussen traditionele domeinen en het verleggen van de focus van individuele zorgaanbieders naar samenwerking, kan er op termijn voor zorgen dat het borgingsinstrument van het WfZ niet meer goed past. Het borgingsinstrument is immers ontworpen voor zorginstellingen die grotendeels zelfstandig een specifiek zorgaanbod leveren binnen de grenzen van één domein. Om klaar te zijn voor de toekomst wil het WfZ stappen zetten om te verbreden: borging mogelijk te maken voor zorginstellingen die in de nieuwe, hybride, meer ambigue, omgeving zo zinnig en zuinig mogelijk zorg willen leveren.

Meer focus op duurzaamheid

Daarnaast wordt duurzaamheid steeds belangrijker. Dit geldt niet zozeer vanwege het sluiten van de Green Deal Duurzame Zorg 3.0, maar omdat wij met elkaar een opdracht hebben om voor onze kinderen een betere wereld achter te laten dan die wij zelf aantroffen. De zorgsector is verantwoordelijk voor 7 procent van de totale CO₂-uitstoot van Nederland. Via het verduurzamen van onder andere gebouwen, energie en vervoer, hebben zorgorganisaties veel invloed op het verminderen van broeikasgassen. Vanuit een gevoelde urgentie en intrinsieke overtuiging dat verduurzaming van de zorgsector móet en ook kán, denkt het WfZ na over zijn rol bij de verduurzaming van de zorgsector. Het WfZ onderschrijft daarbij de uitgangspunten, doelstellingen en inzet van Green Deal Duurzame Zorg 3.0.

De vijf pijlers van de strategie

De zorg is in permanente transitie. Maatschappelijke en demografische trends vergroten de zorgvraag, terwijl de arbeidsmarkt krimpt en de complexiteit van de zorgvraag toeneemt. Technologische vooruitgang maakt meer mogelijk en verhoogt verwachtingen van patiënten en professionals. Dit biedt kansen voor een betere, doelmatige zorg, maar legt ook druk op de toegankelijkheid en betaalbaarheid van de zorg. Met de nieuwe strategie wil het WfZ zo maximaal mogelijk waarde creëren en bijdragen aan de transitie waar de sector nu voor staat. Dit heeft geleid tot een strategie voor de komende jaren die rust op een vijftal pijlers.

Verdiepen

Het WfZ wil zijn impact vergroten door ruimer te borgen. Door de eerdere herijking van het risicomanagement zijn de borgingsmogelijkheden verbreed. Er kan vaak meer dan instellingen denken: naast vastgoed borgt het WfZ ook investeringen in verduurzaming, zorgwoningen, medische apparatuur, digitalisering en ICT. Deze mogelijkheden zal het WfZ actiever onder de aandacht brengen van zowel huidige als potentiële deelnemers.

Verbinden

Het WfZ wil kennis, mensen en initiatieven verbinden voor maximale impact. Met bijna 300 deelnemers vervult het WfZ een sterke netwerkfunctie. Deelnemers en stakeholders zien toegevoegde waarde in de kennis en expertise van het WfZ. Deze kennis kan het WfZ nog beter ontsluiten. Zorginstellingen willen graag van elkaar leren en het WfZ kan het netwerk inzetten om zorginstellingen en stakeholders te verbinden. Daarom publiceert het WfZ over actuele thema’s, worden er bijeenkomsten georganiseerd en wordt kennisuitwisseling met deelnemers gestimuleerd.

Versterken

Het WfZ bouwt aan een professionele, wendbare organisatie. Innovaties, zoals kunstmatige intelligentie (AI) worden benut waar dit kwaliteit, snelheid en transparantie vergroot. De mensen van het WfZ blijven de sleutel voor een zorgvuldig proces. Daarom wordt er ingezet op goed werkgeverschap.

Verduurzamen

Het WfZ draagt bij aan een duurzaam houdbare zorgsector. Het WfZ als organisatie verduurzaamt. Daarnaast denkt het WfZ mee met de verduurzamingsopgave van de deelnemers en hoe borging daaraan kan bijdragen. Het WfZ kan investeringen ter verduurzaming borgen. Het doel is om de eigen voetafdruk en die van de deelnemers te verkleinen en op termijn terug te brengen tot nul. Dit doet het WfZ op een betrokken, stimulerende en verbindende manier. De verduurzaming van de zorgsector is belangrijk voor de toekomstbestendigheid van de zorgsector.

Verbreden

De zorg verandert, domeinen schuiven en er ontstaan steeds vaker nieuwe samenwerkingsvormen. Maatschappelijk gewenste innovaties en transities lopen soms vast op de financiering. Het WfZ zal verder moeten kijken dan het traditionele domein van het WfZ, om ook bij de innovatieve concepten waarde te kunnen toevoegen. Het WfZ wil meedenken en bijdragen aan de financiering van nieuwe zorg- en organisatieconcepten. Daarom wordt onderzocht of het mogelijk is om de borgingsmogelijkheden voor andere organisatievormen en deelsectoren te verbreden. Het is belangrijk dat het WfZ ook kijkt naar deze nieuwe, hybride en meer ambigue zorgvormen.

Tot slot

Door de komende jaren in te zetten op deze vijf pijlers geeft het WfZ verder invulling aan haar primaire doelstelling: zorginstellingen toegang bieden tot financiering tegen zo gunstig mogelijke condities. Deze condities beperken zich niet tot een rentevoordeel, maar omvatten ook lange looptijden en het ontbreken van opzeggingsgronden voor de geldgever. Daarmee biedt het WfZ een stabiele basis in de financiering en voorspelbaarheid, die noodzakelijk zijn om te kunnen investeren in continuïteit, transitie en verduurzaming van de zorg. Zo levert het WfZ, ook in een veranderende zorgsector, een blijvende bijdrage aan een toekomstbestendige financiering van zorginstellingen; nu én in de toekomst.

Over de auteurs

Frans Schaepkens is directeur van het WfZ.

Myrthe Ekelmans is beleidsmedewerker van het WfZ. Heeft u vragen of wilt u met het WfZ in gesprek? Neem gerust contact op via mail@wfz.nl of 088 939 33 00.

Zoektermen op internet: 

Frank Schaepkens, Myrthe Ekelmans, beleidsontwikkeling, Waarborgfonds voor de zorgsector, financiering zorginstellingen verbeteren, WfZ borging voordelen, investeren in zorgvastgoed, rentevoordeel zorgsector, herfinancieringsrisico zorg beperken, strategie WfZ 2026, financiële stabiliteit zorginstellingen, leningen zorgsector voorwaarden, waardecreatie in de zorg