Door Karel-Peter Companje, medisch historicus.
Inleiding
De Duitse Gesetzliche Krankenversicherung biedt meer dan 70 miljoen Duitse burgers, 90% van de bevolking, wettelijke verzekering van zorg en ziekengeld bij zo’n 100 Krankenkassen1. Tien procent van de Duitse bevolking is particulier verzekerd. Ambtenaren zijn particulier verzekerd en de bevolking met een inkomen boven de loongrens heeft de keus tussen de Gesetzliche Krankenversicherung en particuliere verzekering. De uitgaven voor zorgkosten en ziekengeld van de Krankenkassen bedroegen in 2025 €352,4 miljard2. De totale zorgkosten, inclusief de particuliere verzekering, de langdurige zorgverzekering (Pflegeversicherung), de kosten voor de burgers en het bedrijfsleven, bedroegen in 2024 €538 miljard, 12,8% van het Bruto Nationaal Product, en is daarmee het duurste systeem in Europa.
Noodzaak tot hervorming
De Duitse Krankenversicherung moet dringend worden hervormd. Een begin werd gemaakt met de zogenaamde “revolutie’ in de ziekenhuiszorg in december 2024. Deze kwam al eerder in deze Nieuwsbrief aan de orde. Sindsdien is er veel gediscussieerd en in de loop van 2026 moet over de wet, die deze structurele veranderingen in de ziekenhuiszorg regelt door Bundestag en Bundesrat definitief besloten worden. De structurele veranderingen in de ziekenhuiszorg kosten evenwel de eerste jaren extra geld, omdat een fonds ingesteld wordt, dat de structurele veranderingen van de ziekenhuizen moet dragen. Het grootste deel van de kosten wordt weer door de Krankenkassen gedragen. Om grote tekorten van de Krankenkassen te voorkomen en om te voorkomen dat de premies en eigen bijdragen te sterk zouden moeten stijgen, heeft de Bundesregierung door een commissie 66 aanbevelingen voor hervormingen en bezuinigingen laten opstellen. Deze Finanzkommission Gesundheit, ingesteld in september 2025, bracht op 30 maart 2026 het 483 pagina’s dikke rapport ‘Erster Bericht der FinanzKommission Gesundheit. Empfehlungen zur Stabilisierung zu Gesetzlichen Krankenversicherung ab 2027’3 uit. Dit eerste rapport betreft maatregelen op de korte termijn. Een tweede rapport met voorstellen voor ingrijpende structurele maatregelen moet in december 2026 verschijnen. De commisie bestaat uit tien onafhankelijke experts uit de sectoren economie, gezondheidszorg, sociaal recht, ethiek en preventie. De commissie kreeg als opdracht om de ‘sinds jaren stijgende uitgavendynamiek te stoppen en de structurele kloof tussen uitgaven en inkomsten te sluiten’4.
De stijging van kosten voor de Gesetzliche Krankenversicherung
De financiële situatie van de Duitse wettelijke ziekteverzekering verslechtert snel. In 2025 stegen de uitgaven met 7,8% sterker dan de inkomsten die met 5,3% stegen. Vanaf 2027 worden tekorten van miljarden met dubbele cijfers verwacht. Bij handhaving van de basispremie van 14,6% en een theoretische toeslagpremie per premieverzekerde van 2,9%, (waardoor de premie op 17,5% komt te liggen) zou er in 2027 een tekort worden verwacht van € 15,3 miljard, oplopend tot € 40,4 miljard in 20305.
De belangrijkste kostenaanjager is de ziekenhuiszorg, die in 2025 met 9,6 % ofwel € 9,7 miljard steeg6. Bovengemiddeld stegen ook de uitgaven voor huisartsenzorg met 7,6%, geneesmiddelen met 5,9%, verpleegzorg met 12,6% en paramedische zorg met 10,4%.
Premies en extra premies
De kostenstijgingen dwongen tot premieverhogingen. De Duitse ziekteverzekering kent de genoemde basispremie van 14,6,% die gedragen wordt door werkgevers en werknemers. Concurrentie tussen de zorgverzekeraars wordt geregeld door de aanvullende premie, die Krankenkassen zelf vastleggen op basis van hun individuele uitgaven en alleen door de verzekerden gedragen worden. Deze wordt voor 2026 geschat op gemiddeld 3,13%, terwijl oorspronkelijk een theoretisch gemiddelde van 2,9% werd vastgesteld7.
Belangrijkste bezuinigingen op de zorguitgaven
De Minister van Volksgezondheid heeft niet alle, hierboven genoemde, 66 aanbevelingen van de commissie overgenomen. Een grote bijdrage tot verlichting van de Krankenkassen van 12 miljard werd niet opgenomen. De Krankenkassen zijn verplicht het grootste deel van de zorgkosten van de ontvangers van Bijstand te betalen. Meerdere commissies hebben al aanbevolen dit uit belastingmiddelen te betalen, omdat dit een overheidsopgave is, die niet door de premiebetalers van de wettelijke zorgverzekering gedragen moet worden. De minister van financiën ziet hiervoor geen ruimte in het overheidsbudget. Meer dan de helft van de hervormingsvoorstellen betreft de uitgaven. De rest betreft de inkomsten van de Krankenkassen.
Sinds 2009 is in alle sectoren van de gezondheidszorg steeds meer van een inkomstengerelateerd uitgavenbeleid afgeweken8. Vanaf 2019 stegen de uitgaven versterkt. Door diverse wettelijke regelingen zijn in de loop der tijd uitgavenbeperkende maatregelen en prikkels tot kostenbeheersing verzwakt.
De commissie stelt voor om deze jaarlijkse verhogingen in alle sectoren van de zorg en het beheer te beperken tot de werkelijke kostenstijgingen per jaar of deze te relateren aan de stijging van het wettelijk basisloon. In de periode 2027-2029 zal in het laatste geval met nog 1% extra worden bezuinigd. Voor 2027 wordt een besparing verwacht van € 5,5 miljard.
Inkomsten door premiebijdragen, hogere eigen bijdragen en verlaging van ziekengeld
€ 4,8 miljard moet worden opgebracht door hogere premiebijdragen. Dit betreft in het bijzonder het afschaffen van de premievrije verzekering van huwelijkspartners, die niet zelf werk in loondienst hebben, € 3,5 miljard. Er worden enkele uitzonderingen gemaakt, bijvoorbeeld als de partner verpleging van familieleden overneemt9. Een verhoging van de premiebijdrage op kleine banen met een loon van € 600 per maand of minder moet € 1,3 miljard opbrengen.
De eigen bijdragen voor zorg en medicijnen zijn sinds 2004 niet of nauwelijks verhoogd10. De commissie stelt voor om de eigen bijdragen met 50% te verhogen. Dit zal in 2027 € 1,9 miljard opleveren.
De ziekengelduitkering11 zal kunnen worden verlaagd van 70% van het brutoloon naar 65% met een besparing van 1,3 miljard in 202712.
Schrappen van verstrekkingen
Er kan volgens de commissie in het verstrekkingenpakket voor €300 miljoen per jaar worden bespaard door het schrappen van homeopathische medicijnen, van de vergoeding van marihuana, van vroegtijdige diagnose van huidkanker door de volledige lichaamshuid te testen en beperking van overdadige en onbewezen orthodontische zorg13. Dat de vergoeding voor homeopathische middelen na vele jaren wordt geschrapt motiveert de commissie met de onbewijsbaarheid van de werking van deze middelen14.
Verhoging van accijnzen
De commissie ziet verhoging van accijnzen als bron van inkomsten met preventief nut:
- Op tabak met €1,2 miljard
- Op alcohol met €0,6 miljard
- De invoering van belasting op suikergezoete dranken met €0,1 miljard
De accijnsverhoging op tabak is inmiddels voorzien ter financiering van de verlaging van de accijnzen op benzine en diesel.
Hoe nu verder?
Bondsminister van Volksgezondheid Nina Warken heeft deze maatregelen op 29 april 2026 als wet aan het Bondskabinet voorgelegd15. Eind juni moet de wet door het parlement en de Bundesrat (vgl. Eerste Kamer) worden goedgekeurd. Zij wil dat alle betrokkenen hun aandeel leveren: verzekerden, artsen, ziekenhuizen, farmaceutische ondernemingen en Krankenkassen. Bondskanselier Friedrich Merz verwacht van zijn coalitie dat de leden de voorstellen beoordelen als totaalpakket en niet-incidentele punten benadrukken of schrappen.
De kritiek komt van alle kanten. De Grünen stellen: ‘Deze blijkbaar met een hete naald bij elkaar geveegde voorstellen zijn niet overwogen en een teleurstelling’. ‘De last voor stabilisatie van de gezondheidslasten wordt disproportioneel neergelegd bij werknemers en werkgevers. Zo komt er geen stabilisatie van de ziekteverzekering’16.
De heftigste kritiek komt van de kant van de verzekerden. De voorzitter van de Deutsche Stiftung Patientenschutz, Eugen Brysch, constateerde op 16 april dat een derde van de bezuinigingen die Warken wil realiseren over de ruggen van de verzekerden wordt gevraagd17. Michaela Engelmeier, voorzitter van het Sozialverband Deutschland, vindt de beperkingen van het meeverzekeren van partners, hogere eigen bijdragen voor medicijnen en verlaging van het ziekengeld ‘een volledig verkeerd signaal aan de bevolking’. Politiek gezondheidszorgexpert Martin Albrecht nuanceert dit18. Hij vindt de beperking van meeverzekeren van partners een effectieve maatregel die geen gevolgen heeft voor de kwaliteit van zorg. De verhoging van eigen bijdragen is voor hem een aanpassing aan de inflatie, die jaarlijks doorgevoerd had moeten worden. Hij is voorstander van de koppeling van inkomsten en uitgaven van de zorg. Dat de uitgaven voor zorg in tijden van economische voorspoed disproportioneel stijgen, dwingt volgens hem nu tot zware bezuinigingen bij oplopende tekorten.
Kortom: Bundeskabinet is het op 29 april eens over de hervormingen
De regering werd het op 29 april ook eens over de hervormingen, waarbij de premiebijdrage voor werknemers en werkgevers op 14,6% kan worden gehandhaafd19. De bezuinigingen zijn afgezwakt van 20 miljard euro tot 16,3 miljard euro. Dit zou voldoende zijn om de tekorten voor 2027 te dekken.
De bezuinigingen en extra inkomsten betreffen:
- Hogere eigen bijdragen voor medicijnen
- Hogere inkomens zullen meer premie moeten betalen
- Het beperken van het meeverzekeren van partners zonder werk
- De tweejaarlijkse screening op huidkanker wordt niet meer vergoed
- Homeopathische behandelingen en geneesmiddelen gaan uit het pakket
- Gepaste zorg zal het aantal medische niet noodzakelijke behandelingen moeten terugdringen
- De vergoedingen voor artsen, ziekenhuizen en de farmaceutische industrie mogen alleen nog stijgen naar rato van stijging van de inkomsten van de Krankenkassen. Dit leverde kritiek van artsen die waarschuwen voor beperkingen in de patiëntenzorg
De uitkering van ziekengeld blijft door de druk van de SPD onveranderd.
Het blijft omstreden dat de Krankenkassen een groot deel van de kosten van bijstandsgerechtigden nog steeds moeten dragen20. Er is wel toegezegd dat de Krankenkassen vanaf 2028 de opbrengst van de in te voeren suikertaks zullen krijgen. Dat moet per jaar 450 miljoen euro opleveren.
Of minister Warken het pakket aan hervormingen door het Bundesparlement zal kunnen loodsen is bij het schrijven van dit artikel nog onduidelijk. Er zal weerstand komen, zoals deze ook opgeroepen is door de bezuinigingsplannen op zorg en welzijn van het Nederlandse kabinet Jetten. Er is een verschil: in Duitsland is de financiële noodzaak groot om de wettelijke ziekteverzekering en zorg in stand te houden. In Nederland gaat het om bezuinigingen om te investeren in defensie.
Over de auteur
Karel-Peter Companje is historicus die al vele jaren de geschiedenis van de ziektekostenverzekeringen in kaart brengt. Hij publiceerde daarover vele artikelen en boeken. Hij is bereikbaar via hiz@planet.nl. Hij dankt Evert-Jan van Lente, gezondheidseconoom te Berlijn, voor zijn commentaar op een eerdere versie.
1 https://www.bundesgesundheitsministerium.de/gkv, ingezien op17 april 2026.
2 https://de.wikipedia.org/wiki/Gesetzliche_Krankenversicherung, ingezien op 17 april 2026.
3 Finanzkommission Gesundheit, Erster Bericht der FinanzKommission Gesundheit. Empfehlungen zur Stabilisierung zu Gesetzlichen Krankenversicherung ab 2027 (Berlijn 2026), hierna Finanzkommission.
4 Tageschau,’Wie die Krankenversicherung reformiert werden soll’; Stand 30.03.2026, 21.32 uur.
5 Finanzkommission, 12.
6 Tageschau, Stand 30.03.2026, 21.32 uur.
7 Finanzkommission, 402.
8 Idem, 80.
9 Tageschau, Stand 30.03.2026, 21.32 uur, en ’20 Milliarden Euro Einsparung – welche Leistungen die Gesundheidsministerin streichen will’, in: Der Spiegel, 14 april 2026.
10 Finanzkommission, 100.
11 In Duitsland is de uitkering van ziekengeld altijd onderdeel geweest van de verzekering van zorg. Dit in tegenstelling tot Nederland, waar zorg en ziekengeld sinds 1913 als gescheiden werden gezien.
12 Finanzkommission, 339.
13 Tageschau, Stand 30.03.2026, 21.32 uur, en Finanzkommission, 183.
14 Finanzkommission, 165.
15 Tageschau, ‘Regierung einigt sich auf Gesundheitsreform’, Stand 29.04.2026, 12.29 uur.
16 Tageschau, Stand 30.03.2026, 21.32 uur.
17 https://www.t-online.de/nachrichten/deutschland/innenpolitik/id_101213436/warkens-reform-der-krankenversicherung-gesundheitsbranche-ist-uneins.html, ingezien op 17 april 2026.
18 Tageschau, Stand 30.03.2026, 21.32 uur.
19 Tageschau, Stand 29.04.2026, 12.29 uur., en ‘GKV-Reform’, in: Die Welt 294-2026.
20 Tageschau, Stand 29.04.2026, 12.29 uur, en https://www.aok.de/pp/rh/statement/kuerzungen-beim-gesundheitsfonds-destabilisieren-die-beitraege/, ingezien op 30 april 2026.
Karel Peter Companje, beleidsontwikkeling, Finanzkommission Gesundheit Bericht 2026, Gesetzliche Krankenversicherung tekorten 2027, Nina Warken hervorming ziekenhuiszorg, Duits zorgstelsel kosten BBP Friedrich Merz, afschaffen gratis meeverzekeren partner Duitsland, eigen bijdrage medicijnen Krankenkassen inflatie, schrappen homeopathie vergoeding Duitsland, suikertaks Duitsland zorg 2028, vergelijking zorgbezuinigingen Nederland Duitsland 2026.
