Door Henk Nies, hoogleraar Organisatie en beleid van zorg aan de Vrije Universiteit Amsterdam.

Het is best een alarmerende campagne, die ActiZ heeft opgezet: Praat vandaag over morgen. Filmpjes, tools en een factsheet. Deze laatste zet de toon: ‘Meer dan de helft van alle Nederlanders praat nooit met anderen over hun oude dag’. (…) 83% van de Nederlanders heeft nog niets geregeld voor de zorg die ze als oudere in de toekomst nodig hebben. (…) De mensen die zich niet hebben voorbereid, zeggen niet te weten wat ze nu al zouden moeten regelen, zich te jong te vinden om daarover na te denken en vinden dat er nog zoveel kan gebeuren voordat ze oud zijn’, aldus de factsheet. 

Onder de zestig jaar zijn burgers druk genoeg 

Gelijk hebben die Nederlanders, vind ik. Ongeveer driekwart van onze bevolking is jonger dan 60 jaar. Jongere generaties zijn bezig met school, studie, werk, vriendenkring, familie, relaties, werk volhouden of nieuw werk zoeken, een woning, die ook nog klimaatneutraal maken, financieel rondkomen of juist de beste leaseauto uitzoeken. Waarom zou je je over je oude dag druk moeten maken, als er over je jongere dag al zoveel hoofdbrekens zijn? Bovendien, mensen betalen gedurende hun werkzame leven premies voor zorgverzekeringen, pensioen en belastingen. Dat is allemaal toch al geregeld?  

Geen garanties meer van zorgverzekeraars 

Ik snap dat ActiZ wil dat we gaan nadenken over onze toekomst. Want zorgaanbieders en zorgverzekeraars kunnen geen garanties meer bieden voor toegankelijke en goede zorg (al suggereert het begrip ‘verzekeren’ dat wel). Het is een beetje alsof je verzekeringsmaatschappij zegt dat je opstalverzekering alleen nog maar muren en vloeren dekt, en dat het dak niet meer onder de polisvoorwaarden valt. Bovendien, er zijn toch geen timmerlieden en dakdekkers. Je kunt maar het beste alvast wat zeil kopen, een kluscursus volgen of zorgen dat je handige vrienden hebt. In geval van nood is er vast wel een bouwmarkt te vinden die je een foldertje geeft voor als je met je zelf gekochte materialen aan de slag gaat.  

Burgers willen best zelf wat doen 

Wie is nu verantwoordelijk voor dit vraagstuk van goede ouderenzorg? Volgens de ActiZ factsheet vinden Nederlanders dat vooral de zorgaanbieders (94%), de overheid (89%) en de zorgverzekeraars (85%) dat zijn. Veel mensen realiseren zich dat deze partijen geen volledige verantwoordelijkheid meer kunnen nemen. Ze beseffen dat ze zelf met zeil, een kluscursus en goede vrienden aan de slag moeten. Zij zien een rol voor ouderen zelf (85%), technologie (75%), woningcorporaties (72%) en mantelzorg (68%). Ze willen dus ook best zelf de handen uit de mouwen steken, aldus de ActiZ factsheet. 78% van de mensen wil voor zichzelf zorgen (ik ben zo nieuwsgierig naar die 22% die dat niet wil!), 75% wil voor de eigen partner zorgen, 64% voor buren, kennissen en vrienden en 60% voor de eigen ouders.  

Praten helpt niet echt 

Maar helpt het om als burger over toekomstige gebreken aan daken te praten om het probleem van niet meer dekkende verzekeringen en een tekort aan dakdekkers op te lossen? Niet echt. Wat helpt is goede onderhoudsschema’s maken, leren klussen, goede bouwmarkten inrichten, prefab ontwikkelen, en clubjes van klussers maken die waar nodig met professionele begeleiding kunnen bijspringen. Maar dat gaat niet vanzelf. Er moet regie op worden gevoerd en er moeten prikkels zijn om dat te gaan doen.  

Beleidsmakers: wees eerlijk 

Om weer naar de zorg te gaan: het zijn beleidsmakers zoals overheden, zorgaanbieders en zorgverzekeraars die regie moeten voeren, prikkels beschikbaar stellen en moeten zeggen dat muren en vloeren verzekerd zijn en daken niet. Zij moeten eerlijk zijn over de polisvoorwaarden van de verzekeringen. Wil een gesprek over goed ouder worden en goede ouderenzorg écht ergens over gaan dan moeten de overheid en het parlement aangeven wat niet meer onder die polisvoorwaarden valt. Maar in de aanstaande verkiezingen zullen zij niet verder komen dan open deuren intrappen als dat niet meer alles kan wat kon en niet alles moet wat kan. Dat is te vaag. Zeg wat ouderen voortaan zelf moeten regelen en betalen! 

Zorgaanbieders: pak de rol op van bouwmarkt 

Verder moeten zorgaanbieders de rol van bouwmarkt voor de zorg op zich nemen. De plek waar je terecht kunt voor goede spullen, goed advies en hulp bij het ‘klussen’ aan goede zorg. Zorgverzekeraars en gemeenten hebben daarbij een rol als sponsor. Zij kunnen initiatieven van zorgklussers financieel ondersteunen, zonder veel voorwaarden vooraf, bijvoorbeeld voor buurtbudgetten om gaten in de zorg op te vangen. Op dat moment hebben mensen écht iets om over te praten. 

Kortom 

Wil je dat zinnig over een goede oude dag en ouderenzorg wordt gepraat, dan moeten overheden, zorgaanbieders en zorgverzekeraars richting geven aan dat gesprek. ‘Tools’, filmpjes en een factsheet voor zelf klussen zijn zeker handig, maar je moet wel weten of ze over je dak, je muren of je vloeren gaan.  

Over de auteur 

Henk Nies (1955) werkte ruim twintig jaar als directeur en bestuurder bij Vilans. Daarnaast was hij ruim elf jaar bijzonder hoogleraar Organisatie en beleid van Zorg aan de Vrije Universiteit, waar hij per 1 juli jongstleden met emeritaat ging. Hij studeerde psychogerontologie aan de Radboud Universiteit Nijmegen en heeft zich in zijn loopbaan altijd beziggehouden op het grensvlak van beleid, praktijk en wetenschappelijk onderzoek. Thans is Henk lid van de Kwaliteitsraad van het Zorginstituut, adviserend lid van de Commissie Sociale Zekerheid en Gezondheidszorg en vice-voorzitter van Eurocarers, Europese organisatie voor mantelzorg. Daarnaast heeft hij nog enkele bestuurlijke en toezichthoudende functies. In zijn wetenschappelijke werk richt hij zich op positie en rol van zorgmedewerkers en informele zorgverleners, kwaliteitsbeleid, samenwerking tussen organisaties, implementatievraagstukken en zorgbeleid.  

Zoektermen voor het internet:   

Henk Nies, zorgaanbieders, ouderen, oude dag, burgers, aan de slag, verzekeringspolis