Door Wim van Dalen.

Het afgelopen jaar is duidelijk geworden dat de politieke invloed van de wijnboeren bepaald niet moet worden onderschat. Bij berichten over de nationale en internationale politieke lobby van de alcoholindustrie denken we begrijpelijk vooral aan de rol van grote internationale bierproducenten zoals Heineken, AB InBev uit België en Carlsberg uit Denemarken. Door wat er zich met name in 2025 op het Europese politieke toneel heeft afgespeeld hebben we kennis kunnen maken met de macht van de Europese wijnsector. In dat jaar is op Europees niveau besloten om de wijnsector met name financieel extra te steunen om het teruglopen van de productie van wijn zoveel mogelijk te voorkomen. De plannen daartoe zijn binnen zeer korte tijd vastgelegd in het zogenaamde Winepackage. Het Winepackage was overigens niet alleen een reactie op de teruglopende wijnproductie maar ook op het daaraan voorafgaande, inmiddels gesneuvelde plan, van de Europese Commissie om de Europese burgers te wijzen op de gezondheidsrisico’s van alcoholgebruik. Dat was opgenomen in het zogenaamde ‘Europe’s Beating Cancer Plan’ (EBCP) van Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie¹. Het EBCP werd niet alleen door de wijnsector als een bedreiging ervaren maar ook door de producenten van bier en gedistilleerde drank. Voor de uitvoering van het 10 jaar durende plan stelde Von der Leyen eenmalig een budget van 4 miljard euro beschikbaar voor DGSANTE, het Directoraat-Generaal voor Gezondheid en Voedselveiligheid van de Europese Commissie². De wijnsector ontvangt jaarlijks een bedrag van 1 miljard euro van DGAGRI, het Directoraat-Generaal Landbouw en Plattelandsontwikkeling, dat wijn primair als een landbouwproduct beschouwt³. Twee budgetten van twee Directoraten-Generaal, die wat de doelen ervan betreft elkaars tegenpolen zijn.

Europe’s Beating Cancer Plan

In 2022 startte het Europese EVID-ACTION project van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) dat mede gefinancierd werd door de Europese Unie⁴. Het was een onderdeel van het EBCP en gericht op alle EU lidstaten en IJsland, Noorwegen en Oekraïne. Eén van de topics van het plan was het breed communiceren van de kennis over alcohol en kanker. In het EBCP werden belangrijke doelen van het bestaande alcoholbeleid van de WHO en van het EVID-ACTION plan overgenomen. Het betrof o.a. de herziening van het alcoholmarketingbeleid en van het accijnsbeleid in de EU en verplichte alcoholetikettering, om te beginnen met betrekking tot de voedingswaarde (ingrediënten) en in een later stadium de gezondheidsrisico’s (kanker, hart- en vaatziekten e.a.).

Wijnlobby

Zoals inmiddels breed is gecommuniceerd zijn veel voorstellen van het EBCP in de aanloop naar de Europese verkiezingen in 2024 door de Europese Commissie afgeblazen⁵. Onder meer het voornemen tot verplichte informatie over gezondheidsrisico’s op het alcoholetiket was van de baan. Echter wat de wijnsector betreft, gingen de discussies op EU-niveau over etikettering van gezondheidsrisico’s en ingrediënten door. Zo wilde deze sector de informatie over de voedingswaarde en de ingrediënten via QR-codes kunnen regelen. Bovendien wilde de sector duidelijkheid over de benaming van gedealcoholiseerde wijnen. Maar dat was bepaald niet het enige. Er speelden voor deze sector ook commerciële belangen mee die Europees geregeld moesten worden. Er waren immers zorgen over de teruglopende wijnconsumptie in Europa en daarmee samenhangende overproductie⁵. Daarom is in september 2024 de zogenaamde High-level Group for EU Wine Sector gestart die als taak had om een nauwkeurige diagnose te stellen van de crises waarmee de sector kampt en te beginnen met het opstellen van een nieuw EU-wetgevingskader⁶. Dit resulteerde uiteindelijk in maart 2025 in de zogenaamde Winepackage, een beleidsplan met totaal andere doelen dan het EBCP. Sterker nog: het plan is zowel ronduit in strijd met het gekapseisde EBCP van Ursula von der Leyen als met de aanbevelingen voor een effectief alcoholbeleid van de WHO.

Winepackage

Op 4 december 2025 bereikten de onderhandelaars van het Europarlement en van de Raad van de Europese Unie een voorlopige overeenkomst over het nieuwe Winepackage, waarmee de Europese Commissie de wijnsector wil helpen. Deze overeenkomst moet nog door zowel het Europarlement als de Europese Raad worden goedgekeurd voordat de nieuwe regels van kracht kunnen worden. De kern van het pakket is dat er extra geld beschikbaar komt voor de wijnsector om de productie aan te passen aan de marktontwikkelingen (lees: afname van de vraag, overproductie en vraag naar alcoholvrije dranken). Er worden bovendien middelen vrijgemaakt om de promotie van wijn buiten de EU te stimuleren. Ook werd men het eens over de benaming van gedealcoholiseerde wijnen. Wijn met maximaal 0,05% alcohol mag verkocht worden als 0.0 wijn en wijn met maximaal 0,5% alcohol als alcoholvrije wijn. De lobby van de wijnsector om gedealcoholiseerde wijnen tot maximaal 6% alcohol ‘low-alcohol’ te mogen noemen werd zeer terecht afgewezen. Hierover is afgesproken dat die “wijnen met een verlaagd alcoholgehalte” genoemd mogen worden. Eerder was al overeengekomen dat informatie over de voedingswaarde en de ingrediënten niet op het wijnetiket vermeld hoeven te worden. Deze informatie is te vinden via een QR-code op het etiket. Het behoeft geen nadere uitleg dat veel wijndrinkers niet de moeite zullen nemen om eerst hun telefoon te pakken, voordat ze het glas heffen.

Gezondheidsorganisaties buiten spel

Het voornemen van EBCP voor een verplichte gezondheidswaarschuwing op het wijnetiket is niet terug te vinden in het Winepackage. Op zich niet verbazend, ook omdat de volksgezondheidsorganisaties nadrukkelijk van alle onderhandelingen over het Winepackage werden uitgesloten⁷. Ook zijn onafhankelijke experts niet gehoord. De volksgezondheidsorganisaties hebben hun bezwaren tegen het pakket nadrukkelijk via mails en persberichten aan de leden van het Europarlement kenbaar gemaakt. Daarbij werd gewezen op de aanzienlijke gezondheidsschade (jaarlijks sterven in Europa zo’n 800.000 mensen als gevolg van alcohol⁸) en op de kosten voor de EU-landen als gevolg van alcoholgebruik, terwijl de wijnsector jaarlijks van de EU ruim een miljard subsidie ontvangt. De Europese alliantie Eurocare en de Internationale NGO Movendi International geven in hun reactie aan dat wijn geen voedingsmiddel is en dus niet met belastinggeld gepromoot behoort te worden ^{9 10}.

 De wijnsector daarentegen verdedigde haar belang blijkbaar overtuigend in de haar kenmerkende bewoordingen: “Wijn is traditie, een culturele hoeksteen, het staat voor matigheid en gezelligheid en is in veel culturen onderdeel van de levenskunst en de sociaal economische betekenis van wijngaarden en wijnproductie in landelijke gebieden is onmiskenbaar”¹¹. Kortom, Europa kiest wat de wijnsector betreft voor de economische en culturele belangen ten koste van de gezondheid van haar inwoners. Of anders geformuleerd: dankzij de belastingbijdragen van de Europeanen blijft de Europese wijnproductie overeind.

Wijn is voor de Europese Commissie primair een landbouwproduct

Een Duitse student heeft een indrukwekkende masterstudie uitgevoerd⁵ waarin hij het politieke proces achter het Winepackage analyseert. Diverse direct betrokkenen bij dit proces heeft hij ondervraagd. Eén van de meest kenmerkende en merkwaardige uitspraken die hij citeert is van een medewerker van DGAGRI: “Wijn is in essentie een landbouwproduct, het is geen alcoholhoudende drank vervaardigd van een landbouwproduct”. In de masterstudie wordt aangegeven dat nergens ter wereld zoveel wijn wordt geproduceerd en gedronken als in Europa. De meeste wijn wordt geproduceerd door Italië, gevolgd door Frankrijk en Spanje. In 2024 betrof het een geschatte hoeveelheid van 139 miljoen hectoliter tegen een waarde van grofweg 100 miljard euro¹². Eén van de conclusies van de masterstudie is dat de landbouwbelangen van de lidstaten van de EU primair vanuit Brussel geredigeerd worden en de lidstaten maar beperkte ruimte hebben om hun landbouwbeleid zelf in te vullen. En dat verschilt enorm van de wijze waarop het gezondheidsbeleid in Europa wordt vormgegeven. Dat beleid wordt primair op nationaal niveau vastgesteld en uitgevoerd¹³. Illustratief is bijvoorbeeld het feit dat 15 belangrijke wijn producerende EU-lidstaten geen accijns heffen op wijn (opvallend is dat Frankrijk daar niet bij hoort), terwijl de 12 andere EU-landen dat wel doen. En dat geldt dan vooral voor wijn. Bier producerende landen heffen wel accijns op bier. Dat 15 lidstaten geen accijns heffen op wijn is een opmerkelijk gegeven, gezien het feit dat het heffen van accijns op alcohol door de WHO als de meest effectieve maatregel wordt beschouwd om de alcoholproblematiek te beperken¹⁴.

Samenvattend

Uit bovenstaande analyse blijkt eens te meer dat op Europees niveau de belangen voor onze volksgezondheid het moeten afleggen tegen de economische belangen van de alcoholindustrie. De Europese wijnindustrie verdedigt tot dusver met succes het imago van een onmisbaar cultuurproduct en weigert zich te verbinden aan discussies over het thema alcohol en gezondheid. Als het aan de wijnsector ligt moeten we wijn primair zien als een voedingsmiddel en we moeten dit product uitsluiten van beleidsmaatregelen over alcohol en gezondheid. Gezondheidsorganisaties staan voor de uitdaging om bij alle lobby’s en discussies over een effectief alcohol-gezondheidsbeleid het ‘landbouwproduct’ wijn niet anders te beoordelen dan bier en gedistilleerd.  

Over de auteur

Ir. Wim van Dalen, directeur van het Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid STAP (www.stap.nl) en projectleider van EUCAM, European Centre for Monitoring Alcohol Marketing (www.eucam.info). Emailadres: wvandalen@stap.nl

Literatuur

1. Europe’s Beating Cancer Plan; Communication from the commission to the European Parliament and the Council; European Commission 2022. 
2. Europe’s Beating Cancer Plan; Delivering on the EU Cancer Plan through dozens of EU4Health funded projects
3. https://www.stap.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws.html/3454/10474/ruim-miljard-euro-per-jaar-subsidie-voor-de-europese-wijnsector
4. World Health Organization (2022). European framework for action on alcohol, 2022-2025. Information sheet. Geneva, Switzerland: World Health Organization
5. Paul Leonard Jürgen Hallmann; GAP versus public health; Conflicting goals between wine market promotion and health policy; Justus Liebig University Giessen, 2025
6. High-Level Group on Wine outlines policy recommendations for the future of the EU wine; Europese Commissie; Directoraat voor Landbouw en Plattelandsontwikkeling; 2024
7. Lack of transparency of EU’s new wine proposals will cause a hangover’; EU Observer; 2027
8. WHO, 2024
9. Eurocare; 2025; Position Paper on the EU Wine Package
10. Movendi; 2025
11. Homepage Vitaevino, 2026
12. Glatt, 2024. Wine as an important EU economic factor. The winegrower, 05-2024.
13. Ruijter, A. de. (2019). EU health law & policy. The expansion of EU power in public health and health care (Oxford studies in European law, First edition). Oxford: Oxford University Press.
14. Raising taxes on alcohol to save lives and protect public health; WHO; 2025

Zoektermen voor internet

Wim van Dalen, preventie, wijnlobby Europa 2025, Winepackage Europese Unie, Europe’s Beating Cancer Plan alcohol, gezondheidsrisico’s wijn etiket, QR-code ingrediënten wijn, DGAGRI wijnsubsidie, alcohol en kanker WHO beleid, accijns op wijn Europa, lobby alcoholindustrie Brussel, Movendi International wijnbeleid