Door Tomas de Berg, Strategisch adviseur bij De Friesland.
Introductie
In de vroege ochtend ontstaat op de gang van een woonvoorziening een acute escalatie. Een cliënt raakt ernstig overprikkeld en vertoont wederom ontregelend gedrag. Medewerkers zetten in op de-escalatie, maar de interventies leiden niet tot het gewenste effect. Binnen het team is sprake van duidelijke onrust. Ondanks maandenlange inspanningen om tot een passende oplossing te komen, neemt de druk op de situatie verder toe. Overplaatsing naar een andere setting lijkt daarmee de meest aangewezen optie. Tegelijkertijd rijst de vraag naar beschikbaarheid: welke plek is passend en op welke termijn kan een overplaatsing gerealiseerd worden?
Voor veel aanbieders die zorg leveren binnen de Wet langdurige zorg (Wlz) zijn dit herkenbare knelpunten. Het bepalen van een ‘passende plek’ blijkt in de praktijk complex: welke expertise is vereist, welke bejegening en begeleidingsvorm zijn passend, welke dagbesteding is beschikbaar en welke wachttijden gelden er? Een actueel en integraal overzicht van het zorgaanbod is vaak onvoldoende beschikbaar. Relevante informatie is versnipperd over diverse bronnen en systemen. Hierdoor kan relatief snel een zorgimpasse ontstaan, met als gevolg een toename van incidenten, onvoldoende passende zorg voor de cliënt en een stijgende belasting voor medewerkers en overige betrokkenen.
Regionaal samenwerken
Vanuit dit knelpunt is een nieuwe vorm van regionale samenwerking ontstaan, MatchWlz Friesland: Een innovatief en gezamenlijk initiatief van gecontracteerde GGZ- en GZ-aanbieders en Zorgkantoor Friesland. Het doel is simpel: cliënten sneller en beter passende Wlz-zorg bieden. Het is een pilot die in 2024 is gestart en tot 1 januari 2027 loopt. Binnen dit initiatief nemen zorgaanbieders gezamenlijk verantwoordelijkheid voor cliënten waarbij het zorgtraject stagneert. Waar zorgorganisaties traditioneel primair verantwoordelijk zijn voor hun eigen cliënten en zorgcapaciteit, introduceert MatchWlz een model waarin zorgaanbieders gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen voor cliënten met complexe zorgvragen die binnen bestaande structuren vastlopen.
Complexe zorgvragen worden binnen dit model niet langer gezien als een probleem van één organisatie, maar als een collectieve verantwoordelijkheid van het regionale zorgnetwerk. Inmiddels zijn sinds de start in april 2024 via MatchWlz meer dan 250 complexe zorgvragen, oftewel twee tot drie per week, opgepakt, waarbij zorgorganisaties gezamenlijk zoeken naar passende oplossingen. De verschuiving van individuele verantwoordelijkheid naar collectieve verantwoordelijkheid creëert nieuwe mogelijkheden om oplossingen te ontwikkelen die buiten de grenzen van individuele organisaties liggen.
Complexe zorgvraag of complex zorgaanbod
Deze praktijk laat zien dat complexe zorgvragen niet alleen ontstaan door de problematiek van de cliënt, maar ook door de manier waarop zorg georganiseerd is. Verschillende organisaties, verantwoordelijkheden en zorgprofielen kunnen ertoe leiden dat cliënten tussen wal en schip vallen. MatchWlz probeert dit te doorbreken door zorgaanbieders structureel te laten samenwerken rond complexe casuïstiek.
Bij MatchWlz draait alles om het centraal verzamelen, bundelen en toegankelijk maken van informatie en casuïstiek. Zo ontstaat een steeds scherper beeld van het totale zorglandschap in Friesland, mét antwoorden op vragen als: welke expertise is waar aanwezig? Welke vormen van begeleiding zijn mogelijk? Welke plekken zijn passend, en welke niet? Hier zou de zorgaanbieder uit het voorbeeld zomaar het antwoord kunnen vinden op de zoektocht naar een passende vervolgplek voor de cliënt.
De praktijk
MatchWlz is telefonisch en via mail dagelijks bereikbaar. Aanbieders nemen contact op om hier hun complexe zorgvraag neer te leggen. De medewerker van MatchWlz, werkzaam binnen het Zorgkantoor Friesland, bespreekt het vraagstuk en gaat op zoek naar het probleem. Dit vraagt vaak om een intensieve verkenning en duiding van het werkelijke knelpunt. Soms gaat het, na het blootleggen van een probleem om ogenschijnlijk kleine aanpassingen die een groot verschil maken in de zorg voor een cliënt. Zo kan blijken dat een GGZ-cliënt gebaat is bij een groene omgeving en de mogelijkheid om naar buiten te gaan. Voor een zorgaanbieder in een stedelijke omgeving is dit echter niet altijd realiseerbaar, met als mogelijk gevolg dat zowel zorgaanbieder als cliënt vastlopen, wat sterk ontwrichtend kan uitwerken. Dan wordt er gekeken of er binnen het collectief een overplaatsing gerealiseerd kan worden naar een andere, passende zorgaanbieder. In andere gevallen wordt er geconstateerd dat cliënt gebaat is bij continuïteit en dat de oplossing gezocht moet worden binnen de huidige woonsetting door onder meer relevante expertise met elkaar te verbinden en in te zetten en te beoordelen welke mogelijkheden op de huidige locatie passend zijn voor een verbetering van de situatie.
Dit onderstreept de functie van het collectief waarbinnen ook de mogelijkheid is om inzet, middelen en expertise tussen zorgaanbieders te delen en uit te wisselen. Ter ondersteuning hiervan is een aanbiedersoverzicht ontwikkeld. Een document waarbinnen het zorgaanbod van alle aanbieders beschikbaar is gemaakt. Niet iedere aanbieder biedt dezelfde zorg of heeft dezelfde expertise. Dit overzicht bevat een korte omschrijving van de organisatie, maar ook is opgenomen welke woon- en dagbestedingslocaties er zijn en welke ambulante zorg wordt aangeboden door aanbieders. Het doel hiervan is dat er eenvoudig inzicht is van expertise en aanbod voor en van aanbieders. Zo kan er sneller worden geschakeld als er gezocht wordt naar een woonplek of specifieke deskundigheid. Dat kan met behulp van MatchWlz maar ook -in werkelijkheid nog veel liever- als aanbieders onderling. Bijvoorbeeld vanuit de appgroep met een afgevaardigde van iedere aanbieder binnen het collectief. Uiteindelijk is dat de beweging die gemaakt moet worden. Dat er vanuit het collectief een crisissituatie wordt voorkomen door vroegtijdig te handelen. En door de benadering van het integrale aanbod in de regio wordt voorkomen dat cliënten vastlopen in behandeltrajecten.
Eerst oplossen, dan pas van tafel!
Natuurlijk wordt niet altijd onderling of met behulp van MatchWlz in eerste instantie een oplossing gevonden. Blijft een oplossing uit, dan wordt de zorgvraag ingebracht bij de ‘collectieve tafel’. Aan deze collectieve tafel zitten vertegenwoordigers van alle aangesloten aanbieders van de betrokken sector bij elkaar. Periodiek bespreken zij de vraagstukken waarvoor nog geen passende oplossing is gevonden. Samen gaan ze op zoek naar nieuwe mogelijkheden met als uitgangspunt dat er geen cliënt tussen wal en schip raakt. Niemand gaat van tafel voordat er een oplossing of oplossingsrichting is vastgesteld! Het collectief is verantwoordelijk voor een oplossing, maar de huidige aanbieder blijft verantwoordelijk voor de uitvoering van de zorg. Daarnaast bespreekt de collectieve tafel ook andere thema’s, zoals het inzetten van aanvullende expertise of het bundelen van krachten tussen organisaties. Het resultaat: meer transparantie, betere samenwerking, minder stress en meer werkplezier bij medewerkers. En vooral, een grotere kans op écht passende zorg.
Iteratief karakter en toekomst
MatchWlz ontwikkelt zich als lerende praktijk, waarin samenwerking en oplossingsrichtingen gaandeweg tot stand komen. Oplossingen ontstaan juist tijdens het proces van samenwerking tussen organisaties.
De werkwijze van MatchWlz is een iteratief proces, waarin praktijkervaring, reflectie en bijstelling elkaar voortdurend afwisselen. Tijdens het benaderen van deze knelpunten ontstaat gelijktijdig nieuwe kennis over de organisatie van de zorg, het aanbod, de samenwerking en over factoren die bijdragen aan succesvolle oplossingen. Het initiatief illustreert hoe samenwerking tussen zorgorganisaties kan bijdragen aan het voorkomen van escalatie, het versnellen van plaatsingen en het ontwikkelen van passende oplossingen voor cliënten met complexe zorgvragen.
Het voornemen is om MatchWlz na afronding van de projectperiode (1 januari 2027) definitief voort te zetten, waardoor deze samenwerking gecontinueerd kan worden. De zorgkantoren hebben een regierol in de regio. De NZa roept in het Samenvattend rapport Uitvoering Wet langdurige zorg 2023-2024 alle zorgkantoren op om op onderdelen meer regie te nemen. Door MatchWlz permanent voort te zetten, kan er vanuit het Zorgkantoor grip worden gehouden op de informatiestroom die door dataverzameling ontstaat. Ook is er een directe afstemming met de inkoopstructuur van zorg en het wachtlijstbeheer waardoor een vlotte bemiddeling voor de cliënt geforceerd wordt.
Kortom
Een randvoorwaarde voor voortzetting is dat er samengewerkt blijft worden tussen partijen, aanbieders en sectoren. En dat het bieden van de juiste zorg als collectieve verantwoordelijkheid blijft worden aangevoeld. In dat geval kan dit model ook dienen als opmaat naar verdere collectieve samenwerking in en buiten de regio, bijvoorbeeld door -naast de sectoren GGZ en GZ- aansluiting te realiseren bij andere sectoren en domeinen of breder te denken dan de regiogrenzen. Het vormt de leidraad en de basis voor het voortzetten van de gezamenlijke inspanningen en het leveren van de meest passende zorg met de gewenste snelheid vanuit het gedachtegoed van collectieve verantwoordelijkheid. Met als uiteindelijk doel dat MatchWlz Friesland op termijn kan worden ontbonden, omdat deze collectieve verantwoordelijkheid en samenwerking geen innovatie meer is maar een vanzelfsprekendheid is geworden.
Meer informatie over MatchWlz is beschikbaar via de website van het Zorgkantoor Friesland: MatchWlz Friesland – Zorgkantoor Friesland en Byzondr Match WLZ Friesland | Voor ingewikkelde cliëntvragen.
Over de auteur
Tomas de Berg werkt als bedrijfskundige ruim 13 jaar voor De Friesland en Zorgkantoor Friesland. Hij zet zich vanuit zijn functie als Strategisch adviseur in voor sterke regionale samenwerking met zorgaanbieders, tussen de zorgdomeinen en binnen de stelselwetten. Daarnaast is hij projectcoördinator voor MatchWlz Friesland. Voor contact: Tomas.deBerg@defriesland.nl
Eerdere publicatie van de auteur in de Nieuwsbrief:
Zoektermen op internet:
Tomas de Berg, Langdurige Zorg, Eerste Lijn, MatchWlz Friesland evaluatie 2026, complexe zorgvragen Wlz Friesland, Zorgkantoor Friesland innovatie, de-escalatie en zorgimpasse Wlz, NZa regierol zorgkantoren Wlz, netwerksamenwerking GGZ GZ Friesland, aanbiedersoverzicht MatchWlz, collectieve tafel complexe casuïstiek.
