Door Britt Bente, die hier haar recent verschenen scoping review samenvat.
Samengevat review: Britt Bente, Anne Van Dongen, Ruud Verdaasdonk, Lisette van Gemert-Pijnen, eHealth implementation in Europe: a scoping review on legal, ethical, financial, and technological aspects, Front Digit Health. 2024 Mar 8;6:
Probleemstelling van het review
Deze scoping review is een overzichtsstudie van alleen wetenschappelijke artikelen, die een specifieke vraag beantwoorden. Hieronder volgt de samenvatting van zo’n studie met de vraag: Welke negatieve en positieve factoren op het gebied van wetgeving, ethiek, financiering en technologie beïnvloedden in Europese landen een succesvolle implementatie van complexe eHealth technologieën? Hierbij duidt het woord complex op de aanwezigheid van meervoudige niveaus van opslaan en delen van digitale data en de aanwezigheid van meer dan een eigenaar van deze data. De auteur verzamelde met zoekwoorden 35 publicaties (uit een bestand 7308 van publicaties) met goed onderbouwde antwoorden op de onderzoeksvraag. De 35 zijn afkomstig uit vier internationale documentenbestanden, te weten PubMed, Scopus, Web of Science, en ACM Digital Library. Ze verschenen alle in de periode 2018 -2023. Op verzoek van de redactie laat de auteur de beschrijving en verantwoording van de onderzoeksmethodologie van haar scoping review hier achterwege. Zij verwijst daarvoor naar het oorspronkelijke artikel.
Achtergrond
Ontwikkelingen in eHealth-technologie hebben geleid tot een toegenomen digitalisering in de gezondheidszorg (Van Gemert-Pijnen JEWC; Lindenberg, BN en JEWC van Gemert-Pijnen). Deze vooruitgang in eHealth-technologie heeft geleid tot een verschuiving van eenvoudige standalone tools naar complexe digitale gezondheidsomgevingen (Bente, 2024). Dit soort digitale omgevingen bevorderen verbindingen tussen diverse zorgprofessionals- en organisaties en vereisen uitgebreide gegevensuitwisseling. Dit maakt het noodzakelijk om een dynamische infrastructuur te creëren om de integratie en werking van eHealth te faciliteren. Echter, succesvolle implementatie van eHealth blijft een uitdaging, met name door barrières gerelateerd aan de infrastructuur, waaronder de juridische, ethische en financiële aspecten:
- Juridische uitdagingen zijn met name gericht op het waarborgen van gegevensconfidentialiteit en veilig datamanagement. De uitdagingen worden vaak vergroot door vage of onnauwkeurige regelgeving, die moeilijk te interpreteren is.
- Ethische uitdagingen omvatten de complexiteit van het verkrijgen van toestemming voor datagebruik, verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid, het gebrek aan de validatie van eHealth technologieën, onvoldoende klinische en socio-economisch bewijs en het ontbreken van certificeringssystemen voor kwaliteitsborging.
- Financiële uitdagingen komen voort uit onvoldoende financiering voor de ontwikkeling, na implementatie en tijdens gebruik van eHealth, wat de noodzaak benadrukt om businessmodellen gereed te hebben.
- Technologische uitdagingen zijn met name problemen met interoperabiliteit en integratie, en zorgen over storingen en fouten van de eHealth technologie zelf of in diens data.
Deze uitdagingen belemmeren een naadloze implementatie en adoptie en dragen bij aan de mislukking van eHealth implementaties. Het Valley of Death fenomeen, gekenmerkt door obstakels bij doorbraken en opschaling, waaronder financieringstekorten, mislukte commercialisatie en onvoldoende overheidssteun, verergert het probleem. Onder andere door de combinatie van deze factoren blijven veel eHealth technologieën hangen in de onderzoeks- en ontwikkelfase (Technology Readiness level 3), terwijl voor implementatie en opschaling (Technology Readiness Level 7) een verschuiving nodig is naar marktvoorbereiding (Jansen-Kosterink S). Daarom is er dringend behoefte aan concrete handvatten en frameworks die ondersteuning bieden bij het vertalen van dit soort conceptuele uitdagingen naar praktische implementatiestrategieën voor eHealth technologie.
Uit het hier samengevatte scoping review kwamen vier kritieke uitdagingen naar voren:
- Hoe vinden beleidsmakers een balans in het naleven van juridische en ethische regelgeving zonder dat dit de ontwikkeling en implementatie van zorginnovatie in de weg staat?
- Hoe doorbreken we de vicieuze cirkel van geen validatie = geen financiering?
- Hoe gaan beleidsmakers om met onzekerheden in verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid bij de implementatie en het dagelijkse gebruik van eHealth?
- Hoe vinden beleidsmakers effectieve vergoedingsmechanismen en stellen zij businessmodellen op voor de financiële duurzaamheid van eHealth-innovaties?
Om oplossingen te vinden voor deze kritieke uitdagingen, hebben we aan de hand van de verzamelde 35 publicaties aanbevelingen opgesteld gericht op het aanpakken van de juridische, ethische, financiële en technologische barrières in de implementatie van eHealth.
Juridische aanbevelingen: Doe risicoanalyses
Om de privacy en beveiliging van data in eHealth te waarborgen, is het essentieel om grondige impact- en risicoanalyses uit te voeren, zoals Data Protection Impact Assessments (DPIA’s) en Privacy Impact Assessments (PIA ‘s). Deze analyses helpen mogelijke risico’s bij het verzamelen, opslaan, en uitwisselen van gevoelige gegevens te identificeren. Daarnaast moeten robuuste beveiligingsmaatregelen worden geïmplementeerd, zoals tweetraps-authenticatie, en kunnen geavanceerde technologieën zoals blockchain en veilige cloudoplossingen helpen om datalekken te voorkomen.
Het is ook cruciaal om een omvattend regelgevend kader te ontwikkelen dat juridische ambiguïteit voorkomt en de naleving van wet- en regelgeving waarborgt. Het raadplegen van juridische experts helpt bij het adequaat navigeren en aanpassen van regelgeving aan technologische innovaties, waardoor een veilige omgeving voor eHealth wordt bevorderd. Uit onderzoek (Thiel, R e.a., 2019) blijkt dat landen die hoog scoren op de succesvolle implementatie van digitale innovaties in de zorg doorgaans beschikken over goed ontwikkelde digitalisatie en infrastructuur, inclusief een robuust institutioneel kader. Aan de andere kant hebben landen die lager scoren vaak te maken met onvoldoende ontwikkelde infrastructuur en een gebrek aan politieke en institutionele betrokkenheid, wat resulteert in beperkte centrale coördinatie en zwakke implementatiestrategieën. Dus, een optimale juridische aanpak vergt duidelijke wet- en regelgeving, centrale coördinatie en harmonisatie (op landelijk en/of Europees niveau) en actieve betrokkenheid van de overheid.
Ethische aanbevelingen: Betrek eindgebruikers over data-eigenaarschap en -management
Voor optimale eHealth implementatie is het van belang dat de autonomie van patiënten bij het gebruiken van eHealth wordt gefaciliteerd. Dit vereist dat zij begrijpen hoe de technologie werkt, inzicht hebben in wat met hun data gebeurt, op de hoogte zijn van hun gebruikersrechten en weten wie toegang heeft tot hun gegevens. Het optimaliseren van toestemmingsprocessen is cruciaal om juridische en ethische complicaties te voorkomen. Daarnaast moet eHealth toegankelijk en inclusief zijn, zonder groepen uit te sluiten, en moeten vooroordelen die kunnen leiden tot ongelijke toegang tot zorg worden vermeden. Het verduidelijken van rollen en verantwoordelijkheden tussen alle betrokken partijen, vooral bij de interactie van verschillende technologiecomponenten, is van belang. Kortom, potentiële eindgebruikers moeten niet alleen worden betrokken bij de vormgeving en implementatie van de eHealth-technologie, maar ook bij de fundamentele vraagstukken over data-eigenaarschap en -management. eHealth ontwikkelaars moeten hen hierbij begeleiden, zodat zij goed geïnformeerd kunnen deelnemen in dit proces.
Financiële aanbevelingen: doorbreek de vicieuze cirkel: geen bewijs voor gezondheidsdoel ergo geen geld
Het stimuleren van stakeholder samenwerking is cruciaal voor de succesvolle implementatie van eHealth. Door relevante stakeholders, zoals zorgprofessionals, verzekeraars en overheidsinstellingen vroegtijdig te betrekken, wordt transparantie bevorderd, kunnen hun rollen en waarde proposities worden gedefinieerd en kan draagvlak worden gecreëerd. Het ontwikkelen van businessmodellen die de lange-termijn duurzaamheid van eHealth waarborgen en rekening houden met kosten voor validiteit, beveiliging en onderhoud, is eveneens van belang. Het verkennen van nieuwe vergoedingsstrategieën en zorgen voor financiering in een vroeg stadium helpt bij het verzamelen van bewijs voor het verkrijgen van vergoedingen (om de vicieuze cirkel van ‘geen bewijs ergo geen geld’ te doorbreken). Daarnaast moeten robuuste validatiestudies worden uitgevoerd door gebruik te maken van “real world datasets” uit bijvoorbeeld uitgevoerde pilots. Tot slot moeten technische en sociale duurzaamheid worden vergroot door de schaalbaarheid van eHealth-infrastructuren te verbeteren en patiëntbetrokkenheid uit te breiden. Kortom, financiële beperkingen moeten worden verminderd door transparantie en samenwerking. Strategische planning is nodig om verdere ontwikkeling en adoptie van eHealth te stimuleren.
Technologische aanbevelingen: blijf de interoperabiliteit verbeteren
Het faciliteren van interoperabiliteit is essentieel voor de succesvolle implementatie van eHealth. Naadloze informatie-uitwisseling tussen verschillende eHealth-technologieën en bestaande ICT-systemen in zorginstellingen moet worden verzekerd, waarbij data van verschillende bronnen en apparaten worden gekoppeld. Het verhogen van de kwaliteit van data en systemen is eveneens belangrijk, door nauwkeurige data-invoer te waarborgen en protocollen voor consistente rapportage te ontwikkelen. Regelmatige software-updates en technische ondersteuning zijn nodig om betrouwbaarheid en functionaliteit van eHealth te waarborgen. Bovendien moeten de gebruikersvriendelijkheid en toegankelijkheid van eHealth worden verbeterd door duidelijke handleidingen en technische ondersteuning te bieden, en een gebruikersgerichte ontwerpbenadering te hanteren. Hierdoor wordt de acceptatie en adoptie van eHealth oplossingen vergroot, wat bijdraagt aan effectiviteit en duurzaamheid. Kortom, voor een succesvolle implementatie is het van belang stakeholders continu te betrekken en te investeren in voldoende technische ondersteuning en infrastructuur.
Kortom
De implementatie van eHealth biedt aanzienlijke voordelen voor de gezondheidszorg, maar stuit op diverse juridische, ethische, financiële en technologische uitdagingen. Hoewel talrijke toolkits en frameworks beschikbaar zijn, gericht op de implementatie van eHealth, focussen deze zich met name op de technologische aspecten en blijven juridische, ethische en financiële overwegingen vaak onderbelicht. In de praktijk is al een verschuiving zichtbaar van eHealth als standalone tool naar een geïntegreerde digitale gezondheidsomgeving (eHealth infrastructuur). Echter, toolkits en frameworks blijven hierbij achter. Dus als beleidsmakers en professionals blijven wachten op anderen, verantwoordelijkheden van het uitzoeken hiervan afschuiven, of zich laten afschrikken door de complexiteit van deze aspecten, zullen zij geen vooruitgang boeken. Bestaande toolkits zijn vaak onvoldoende toegespitst op het opzetten van robuuste eHealth-infrastructuren die alle juridische, ethische en financiële aspecten dekken en schieten daardoor tekort in het ondersteunen bij de ontwikkeling en implementatie van digitale gezondheidsomgevingen. Juist die implementatie van robuuste eHealth-infrastructuren vereist een grondige overweging van de juridische, ethische en financiële aspecten.
Over de auteur
Britt Bente, MSc., promovenda aan de Universiteit Twente, onderzoekt de juridische, ethische, financiële en technologische aspecten van de implementatie van eHealth. Ze richt zich op het ontwikkelen van een uitgebreide roadmap die stakeholders ondersteunt bij het navigeren door deze complexe domeinen bij de implementatie van eHealth. Zij is bereikbaar via b.e.bente@utwente.nl
Zoektermen voor internet
Britt Bente, scoping review, wetgeving, ethiek, eHealth, financiering, technologie, digitalisering, gezondheidszorg
