Print Friendly, PDF & Email

Door Holger Wagenaar, econoom.

Recensie van: Jim Reekers, De medische omerta, uitgever De Arbeiderspers, 272 pagina’s,2023, 22.99 euro 

De medische omerta 

Het lezen van dit boek leverde mij veel ja-precies momenten op. Die zijn gebaseerd op dertig jaar werkzaam zijn aan de financiële kant van de (ziekenhuis)zorg. Reekers is emeritus-hoogleraar interventieradiologie. In De medische omerta beschrijft hij vanuit zijn perspectief als medisch specialist wat er loos is. Heel in het kort is dat: we hebben een systeem waarin geld belangrijker is dan kwaliteit van leven van de patiënt.  Voor wie het woord omerta niet kent: Dat is een tactiek van horen, zien en zwijgen in door de maffia beheerste gebieden in Italië.   

De hoofdpunten in het boek 

Voor mij als inwoner van Nederland en als zorgeconoom zijn de hoofdpunten van het boek: 

  1. Ziekenhuizen en medisch specialisten hebben een financieel belang bij het leveren van zorg. En dus ook: hoe duurder de zorg hoe groter het belang. 
  2. De medische industrie werkt voor aandeelhouderswaarde en niet voor kwaliteit van leven van de patiënt. Medisch specialisten zijn onvoldoende in staat zin van onzin te scheiden in wat de medische industrie verkoopt. Of nog erger: liften mee op de winsten en laten het ziekenhuis betalen (De auteur noemt als voorbeeld de cardiologen in de Isala kliniek in Zwolle). 
  3. We verspillen geld aan het opleiden van talentvolle, gedreven jonge dokters die werkloos worden. Of in een andere richting gaan werken. Gedurende deze opleiding zijn ongezonde werktijden en misbruik van machtsposities gemeengoed. 

De structuur van het boek 

Het boek bestaat uit twaalf hoofdstukken die in vijf delen zijn gegroepeerd: 

  • Introductie – Over de positie die medisch specialisten zich kunnen aanmeten. En over de (afhankelijke) positie die een interventieradioloog in het ziekenhuis heeft. 
  • “De grenzen van de medische praktijk” – relativering van wat je als arts kunt doen voor een patiënt. Inclusief de (zeer begrijpelijke) grootste frustratie van de schrijver: patiënten met een vleesboom worden verwezen naar de gynaecoloog, die vaak geen volledig beeld van de behandelopties bespreekt. Wat volgens Reekers in Nederland jaarlijks voor honderden patiënten een onnodige ingrijpende operatie betekent. 
  • “Moderne kwakzalverij” – een stuitend voorbeeld van hoe een too-good-to-be-true medische innovatie toch (tijdelijk) de “wereld” kan veroveren.
  • “Medische wetenschap te koop” – hoe moeilijk het is voor de gemiddelde dokter het kaf van het koren te scheiden in de creatief wetenschappelijk gedocumenteerde aanbiedingen van de vermogende medische industrie. En hoe moeilijk het is voor een wetenschappelijk gemotiveerde dokter om zelf een podium te krijgen in de vakbladen. 
  • “De dokter en de maatschappij” – over het effect van de Zorgverzekeringswet van 2006, het DBC-systeem en het capaciteitsorgaan. En het interessante Bernhoven-experiment, waarin volgens de auteur 30% onzinnige zorg is weggeorganiseerd. 

Reekers’ aanbevelingen 

Het boek eindigt met een zestal concrete aanbevelingen: 

  1. Alle artsen gaan in loondienst, zonder relatie zorg en inkomen. 
  2. Er worden alleen artsen opgeleid met baangarantie. 
  3. De kliniek ontvangt alleen een vergoeding voor de opleiding als de medisch specialist een baan heeft. 
  4. Het aantal opleidingsplaatsen moet weer door de beroepsgroepen zelf bepaald worden. 
  5. Promotieonderzoek wordt alleen toegestaan als voldoende subsidie verworven is en er bewezen wetenschappelijke interesse is. 
  6. De belangrijkste: radicale verandering van het systeem door marktwerking op te heffen. 

Wat vind ik van dit boek? 

Het boek leest makkelijk weg, zowel qua schrijfstijl als qua inhoud. De inhoud is hoofdzakelijk op eigen ervaringen gebaseerd, maar regelmatig verwijst Reekers ook naar bronnen. Over de invloed van de medische industrie bekroop me een paar keer een ja-dat-weten-we-nu-wel gevoel. Maar grosso modo zit er goed tempo in het boek en is het geschreven met een gezonde dosis zelfkritiek en humor. 

Wat mij betreft had het lijstje aanbevelingen beperkt kunnen worden tot de eerste en de laatste en één punt dat zorgvuldiger opgeleid moet worden. Het dekt ook niet helemaal het boek. Maar een lijstje is altijd fijn. 

Ik heb het boek met zoveel interesse gelezen dat het me ook voor het eerst van mijn leven naar de Balie heeft getrokken. 

Debat in De Balie 

Op maandag 16 oktober vond in het Amsterdamse gesprekscentrum De Balie een debat plaats over De medische omerta. Jim Reekers introduceerde twee hoofdonderwerpen van het boek: 1. De perverse prikkels in het financieringssysteem en 2. De cultuur in ziekenhuizen. Vervolgens werd er onder leiding van Desiree Hoving gediscussieerd door Danka Stuijver (huisarts), Peter van der Voort (Intensivist-internist, hoogleraar Health Care en voormalig senator D66), Sjoerd Repping (Hoogleraar Zinnige Zorg), Febe Smits (Voorzitter Dokters in Debat/ arts-onderzoeker hematologie) en Paul van Schaik (Vaatchirurg). 

Benieuwd naar wat er nou tégen de boodschappen van Reekers in te brengen zou zijn, zat ik op het puntje van mijn stoel in de Balie. Het bleek best een hoop te zijn: 

  • Je creëert een veel te negatief beeld over de zorg 

Dit vond ik wel een goeie. Zo heb ik het boek niet gelezen, maar als de mainstream-media deze boodschap oppakken staat de zorg er niet lekker op. En dat lijkt me nou ook weer niet terecht. Zie het laatste punt in dit rijtje. 

  • Sommige verhalen zijn uit de oude doos en nu echt niet meer van toepassing 

Dat gevoel had ik ook tijdens het lezen. De tijd van fêteren van medici door de industrie middels bonussen, luxe reizen en resorts is wel voorbij. Maar marktwerking werkt nou eenmaal zo dat de industrie op alle mogelijke manieren (shady mag, zolang het maar niet zwart wordt) beïnvloeding blijft zoeken.  

  • Er gaat heel veel goed, ook tegen die vermaledijde financiële belangen in 

Dit vind ik de interessantste. Niet omdat er heel veel goed gaat (dat is natuurlijk zeker zo). Maar omdat het beside the point is. Het punt is dat het systeem prikkels heeft die het leveren van (dure) zorg stimuleren. Elk systeem levert het resultaat waarvoor het ontworpen is. Een systeem dat veel en dure zorg waardeert zal veel dure zorg opleveren. Het is fantastisch dat er dokters zijn die initiatieven ontplooien die beter zijn voor de patiënt, zelfs als dit het inkomen voor het ziekenhuis of specialist verlaagt. Ik denk wel dat die laatste situatie, die in principe alleen bij vrijgevestigde medisch specialisten zal optreden, minder vaak zal voorkomen. Is dat ze kwalijk te nemen? Nee. Het is menselijk gedrag op prikkels te reageren. Financiële prikkels zijn sterk. En dokters zijn ook mensen. Is het ethisch? Voelt het goed? Is dit rafelrandje in lijn met de eed die gezworen werd? Hmmm. 

Over het cultuur-punt dat Reekers maakt was relatief weinig verschil van mening in de Balie. Vooral het perspectief van de jonge dokter is besproken. Er wordt een grote investering gevraagd met een kleine kans op succes. Wellicht is daar het capaciteitsorgaan debet aan, maar daar is nog niet veel mis mee. Maar wel met de afhankelijkheid van opleiders die regelmatig leidt tot ongezonde machtsverhoudingen. Recentelijk heeft Medisch Contact hierover een enquête gepubliceerd.  

Wie moet de medische omerta lezen? 

Beleidsmakers, professionals in de zorg (zowel medisch al managerial), studenten geneeskunde en andere studenten die in de ziekenhuissector willen werken. Op een schaal met vijf sterren scoort dit boek er vier.  

Over de auteur 

Holger Wagenaar (1969) werkt als consultant bij Performation, een adviesbureau dat zorginstellingen helpt hun effectiviteit te verbeteren. Hij studeerde economie aan de Erasmus Universiteit te Rotterdam en werkte daar bij het centrum voor Gezondheidszorgbeleid en -recht. Later werkte hij bij ziekenhuis Eemland (nu Meander Medisch centrum) en sinds 1998 bij het adviesbureau dat na enkele fusies/overnames nu Performation heet. Holger is te bereiken via h.wagenaar@outlook.com. Hij schrijft deze recensie op persoonlijke titel. 

Zoektermen op internet: 

Holger Wagenaar, Jim Reekers, Medische Omerta, beleidsontwikkeling, ziekenhuizen, eerste lijn, marktwerking, zorgsysteem, recensie

Schrijf u in voor de nieuwsbrief


En ontvang elke 2 weken de nieuwsbrief met de meest recente artikelen in je mailbox!

Klik hier om in te schrijven

Dit zal sluiten in 10 seconden