Print Friendly, PDF & Email

Door Veronique Maas, verloskundige en gezondheidswetenschapper die hieronder haar dissertatie over preconceptiezorg samenvat.

Samengevatte dissertatie: Maas V., The development, implementation and Evaluation of A Social Marketing Strategy to improve Preconceptional health, PhD thesis, Erasmus University, Rotterdam, November 2022.  

Inleiding 

Preconceptiezorg (PCZ) is een middel om aanstaande ouders te motiveren hun leefstijl te verbeteren en tijdige reproductieve keuzes te maken. Ondanks het feit dat PCZ al jaren bestaat, maken toekomstige ouders hier nauwelijks gebruik van en valt er nog veel gezondheidswinst te behalen in de periode voor de zwangerschap. Het onderzoek beschreven in dit proefschrift heeft als doel om 1) een nieuwe PCZ-interventie in meerdere gemeenten te introduceren en 2) het effect van deze interventie op leefstijl en bereik onder aanstaande ouders en zorgverleners te evalueren. Dit proefschrift is gebaseerd op onderzoek uit de APROPOS-II-studie, die is uitgevoerd tussen 2018 en 2021 in zes gemeenten in Nederland. Op verzoek van de redactie ontbreekt verantwoording van de gebruikte onderzoeksmethoden. Die is wel uitgebreid aanwezig in het proefschrift zelf.  

Nadelige zwangerschapsuitkomsten hebben een relatie met leefstijl en met obesitas  

Een onderzoek onder 3.684 vrouwen, beschreven in Hoofdstuk 2, evalueerde de relatie tussen leefstijl (vóór en tijdens de zwangerschap) en nadelige zwangerschapsuitkomsten. De resultaten van dit onderzoek toonden aan dat vrouwen met overgewicht, en vooral vrouwen met obesitas, de grootste kans hadden om een ongunstige zwangerschapsuitkomst, met name bloeddruk-gerelateerde complicaties en zwangerschapsdiabetes, te ontwikkelen. Ook bleek dat stoppen met roken, het hebben van een gezond gewicht en het tijdig starten met foliumzuur het risico op nadelige zwangerschapsuitkomsten kan verminderen.  

Het plannen van de zwangerschap betekent niet automatisch leefstijl verandering 

Het onderzoek beschreven in Hoofdstuk 3 adresseert de invloed van het plannen van een zwangerschap op het veranderen van leefstijlgedraging en gezondheidsopvattingen. In totaal hebben 1.077 zwangere vrouwen uit tien verloskundigenpraktijken aan dit onderzoek meegedaan door aan het begin van de zwangerschap een vragenlijst in te vullen. Op basis van de antwoorden bleek dat meer dan 85% van de vrouwen een geplande zwangerschap had. Echter, ondanks het bewust plannen van hun zwangerschap, hielden de meeste van deze vrouwen zich niet aan alle leefstijl aanbevelingen. Slechts 70% van de vrouwen met geplande zwangerschappen gebruikte foliumzuur op de correcte manier en de helft van de vrouwen gebruikte op enig moment tijdens de zwangerschap alcohol. Het onderzoek toonde ook aan dat zwangere vrouwen de neiging hadden hun eigen gezondheidsstatus te overschatten. De meeste vrouwen die het eens waren met de stelling dat ze ‘gezond genoeg zijn en geen PCZ nodig hebben’, bleken toch veel risicofactoren voor negatieve zwangerschapsuitkomsten te hebben.  

 Mannen hebben ook baat bij preconceptiezorg 

Hoewel de meeste PCZ-interventies gericht zijn op vrouwen, hebben mannen eveneens baat bij PCZ. Het verbeteren van de biologische en genetische bijdrage van mannen aan de bevruchting kan namelijk leiden tot verbeterde zwangerschapsuitkomsten. Het doel van Hoofdstuk 4 was om de behoeftes van mannen om zich actief voor te bereiden op de zwangerschap te onderzoeken aan de hand van 229 ingevulde vragenlijsten en 14 interviews met (toekomstige) vaders. De meerderheid van de mannen zocht vóór de zwangerschap geen PCZ-informatie op (60%) en ging ook niet naar een zorgverlener voor advies (80%); de behoefte aan PCZ was dus laag. Naast het feit dat meerdere geïnterviewde mannen aangaven dat hun gevoel van mannelijkheid aangetast werd als een zwangerschap langer op zich liet wachten, gaven mannen ook aan zichzelf gezond genoeg te vinden en geen behoefte te hebben aan PCZ.  

Preconceptiezorg berust niet alleen bij verloskundigen maar ook bij andere disciplines  

 In Hoofdstuk 5 werd de visie van zorgverleners op het verbeteren van PCZ in hun gemeente verkend. Er werden in totaal 10 werkconferenties georganiseerd, wat resulteerde in een groep van 250 zorgverleners die een vragenlijst invulden en deelnamen aan een knelpuntenanalyse. Toch was ongeveer 1 op de 7 verloskundigen het (helemaal) oneens met de stelling dat het geven van PCZ-informatie aan paren met een kinderwens tot hun taak behoort. Uit de knelpuntenanalyse bleek dat veel zorgverleners het lastig vinden om de doelgroep te bereiken en de wens kwam naar voren om de verantwoordelijkheid voor het geven van PCZ-informatie te delen met meerdere disciplines betrokken bij vrouwenzorg.  

Acht criteria voor sociale marketing van preconceptiezorg  

 Sociale marketing is een opkomende discipline, waar marketingstrategieën – succesvol bij het verkopen van producten – worden gebruikt om positieve maatschappelijke veranderingen te bewerkstelligen. Het onderzoek beschreven in Hoofdstuk 6 had als doel om de ontwikkeling van een sociale marketingstrategie op het gebied van PCZ te beschrijven aan de hand van de acht criteria van The National Social Marketing Centre voor effectieve sociale marketing. Deze acht criteria zijn; (1) gedrag, (2) klant oriëntatie, (3) theorie, (4) inzicht, (5) uitwisseling, (6) competitie, (7) segmentatie en (8) de methode mix.  

Een sociale marketing campagne in vier gemeenten ter stimulering van preconceptiezorg werden voorbereid 

Het protocol van de APROPOS-II studie is beschreven in Hoofdstuk 7. Deze gerandomiseerde studie had als doel het effect en het proces van een lokale PCZ-interventie op leefstijl en het bereik van PCZ onder aanstaande ouders en zorgverleners te evalueren in vier Nederlandse gemeenten. De hierboven genoemde sociale marketing campagne genaamd Woke Women® is ingezet om de doelgroep te bereiken. De interventieperiode begon na een grote campagneweek waarin https://www.wokewomen.nl/ Woke Women® werd gelanceerd met veel media-aandacht en met de inzet van innovatieve kanalen, zoals sociale media en lokale ambassadeurs.  

 De campagnes hadden succes 

De belangrijkste uitkomstmaat van de APROPOS-II studie was het naleven van minimaal drie van de volgende vier levensstijlaanbevelingen: tijdig starten van foliumzuur, niet roken, geen alcoholgebruik, en gezonde voeding (aanbevolen hoeveelheid groente, fruit en cafeïne inname). De resultaten lieten enkele positieve effecten zien; toekomstige ouders in de interventiefase waren meer geneigd om zich actief voor te bereiden op zwangerschap en hun leefstijl aan te passen. Vooral in regio’s met de grootste bekendheid met de campagne was het verschil in leefstijl voor en na de interventie onder vrouwen het grootst. Ook lieten de resultaten zien dat hoewel het toegenomen aantal websitebezoeken telkens sterk gerelateerd was aan de campagneweken, sociale media een consistent middel bleken te zijn om de doelgroep in alle gemeenten tegelijk te bereiken. Ten slotte waren zorgverleners na de interventie significant beter op de hoogte van de recente literatuur/richtlijnen over PCZ-risicofactoren en vonden niet-verloskundige zorgverleners het aanzienlijk makkelijker om een gesprek over mogelijke een kinderwens aan te gaan in vergelijking met zorgverleners in de controlefase. De resultaten van dit onderzoek dragen bij aan het bewijs van het succesvol implementeren van een PCZ-interventie om de gezondheid van toekomstige ouders – en daarmee toekomstige generaties – te optimaliseren.  

Kortom 

Het proefschrift sluit af met de vier geleerde lessen uit de APROPOS-II-studie die onderzoekers en beleidsmakers kunnen helpen om nieuwe initiatieven te ontwikkelen:  

  1. Ondanks het feit dat PCZ waarschijnlijk een zeer waardevolle vorm van zorg is, blijft het een grote uitdaging om PCZ te implementeren.  
  2. De verantwoordelijkheid voor PCZ dient breed gedeeld te worden tussen de doelgroep, zorgverleners, de gemeenschap en het hele zorgstelsel. Het ontwikkelen van interventies die obstakels en oplossingen binnen al deze groepen adresseren, biedt mogelijkheden;  
  3. Innovatieve moderne technieken (bijvoorbeeld: sociale media en influencers) kunnen bijdragen aan een verbeterd bereik van de doelgroep.  
  4. Bij het verbeteren van preconceptionele gezondheid kunnen verschillende expertisegebieden (bijvoorbeeld marketing, medisch, beleid en sociale wetenschap) bij elkaar worden gebracht om het beste resultaat te behalen.  

Over de auteur 

Veronique Maas (1994) is in 2017 afgestudeerd als verloskundige bij de Verloskunde Academie in Maastricht. In 2018 behaalde ze haar master Health Education and Promotion aan de Universiteit van Maastricht. Daarna is zij gestart als promovendus op de APROPOS-II studie, eerst in het WKZ in Utrecht en later in het Erasmus MC in Rotterdam. Momenteel werkt Veronique als postdoc-onderzoeker bij het Bijwerkingencentrum Lareb waar ze onderzoek doet naar de veiligheid van geneesmiddelengebruik in de zwangerschap. Ze is te bereiken via v.maas@lareb.nl Het proefschrift is online te lezen: klik daarvoor hier 

Zoektermen voor het internet

Veronique Maas, preconceptie zorg, leefstijl, PCZ, verloskundigen, sociale media, dissertatie, zwangerschap

Schrijf u in voor de nieuwsbrief


En ontvang elke 2 weken de nieuwsbrief met de meest recente artikelen in je mailbox!

Klik hier om in te schrijven

Dit zal sluiten in 10 seconden