Print Friendly, PDF & Email

Door Gerrit van Woudenberg, programma-manager bij Healthy Solutions (een zelfstandige, onafhankelijke organisatie gevestigd in het Trimbos Instituut).  

Inleiding 

Dit artikel gaat over de inzet en uitvoering van netwerkzorg met behulp van het gestructureerde herstelprogramma KR8 (“Kracht”). Het is speciaal ontwikkeld om bij te dragen aan herstel van mensen met ernstige psychische aandoeningen (EPA). Dit innovatieve programma wordt momenteel al ingezet door ambulant werkende FACT-, VIP-, of gebiedsteams van diverse specialistische GGZ-instellingen, maar is ook al succesvol ingezet in de klinische setting en door gemeenten. De structuur van het KR8-programma faciliteert het concreet organiseren en toepassen van netwerkzorg. KR8 kan hiermee een bijdrage leveren om multidisciplinaire teams te ondersteunen in het praktisch toepasbaar maken van netwerkzorg. Dit leidt tot betere kwalitatieve en financiële resultaten, meer herstel en meer werkplezier.  

Doel van het KR8-programma 

Het KR8-programma ondersteunt zorgprofessionals in het bieden van behandeling en begeleiding. Optimaal herstel van cliënten is hierbij steeds het belangrijkste doel. KR8 draagt bij aan het resultaatgericht toepassen van alle facetten van een herstelgerichte behandeling. Facetten waarvan zorgprofessionals misschien wel weten dat ze toegepast zouden moeten worden, maar waarbij het maar moeilijk lukt om ze op een structurele en kwalitatief goede manier toe te passen. Denk dan aan een psycho-educatie programma, impactvol betrekken van familie en naasten bij het herstelproces, benutten van ervaringsdeskundigheid, toepassen van de principes van positieve gezondheid en gezonde lifestyle en het onder eigen regie van een cliënt opstellen en uitvoeren van een signalerings-, crises- en herstelplan. KR8 ondersteunt zorgprofessionals in de praktische uitvoering van deze op zichzelf bekende thema’s.  

Inhoud van het KR8-programma 

Meer specifiek is KR8 een groepsprogramma waarin 8-10 deelnemers in een vaste samenstelling en onder begeleiding van twee KR8-gecertificeerde programmabegeleiders een dagdeel per week actief aan de slag gaan met hun herstel. In wekelijkse bijeenkomsten wordt op basis van active learning-principes – aan de hand van werkboeken, presentaties, video’s, animaties en veel praktische oefeningen – in een vast stramien gewerkt aan alle voor herstel relevante thema’s. Door de onderliggende structuur komen alle relevante aspecten van een goede herstelgerichte behandeling automatisch aan bod. Bovendien biedt deze structuur de mogelijkheid om eenvoudig andere interventies, of netwerkpartijen te koppelen. Zo ontstaat een uniforme, instellingsspecifieke werkwijze, die geborgd wordt in de structuur van het KR8-programma en de implementatiebegeleiding hierbij.  

Psycho-educatie volgens meest recente richtlijnen 

De inhoud van het onderdeel psycho-educatie is gebaseerd op de meest recente Akwa GGZ-richtlijnen, en wordt op gestructureerde wijze aangeboden. Inhoudelijk gaat het KR8-programma dieper dan op dit moment in Nederland gebruikelijk is. Deelnemers gaan met elkaar in gesprek over hun ervaringen en leren veel van elkaar. Juist omdat ze in de groep heel actief met de verschillende thema’s aan de slag gaan, leren ze meer en onthouden het beter.  

Netwerk versterken 

Om netwerkzorg te kunnen toepassen, moet er eerst wel een netwerk zijn. Veel mensen met EPA hebben nauwelijks nog een netwerk. Daarom wordt tijdens het KR8-programma veel aandacht besteed aan het versterken van het netwerk van een deelnemer. Allereerst zijn er natuurlijk de andere deelnemers in de groep. Naarmate deelnemers elkaar beter leren kennen, stellen ze zich meer open voor elkaar en voor de inhoud van het programma. Dit draagt bij aan de effectiviteit van het programma. Het komt vaak voor dat deelnemers in de groep vertellen over gebeurtenissen en ervaringen waar ze tijdens alle eerdere behandelingen nooit over hebben willen of durven spreken. Dit alleen al kan een doorbraak betekenen in het herstelproces van een deelnemer en versterkt hun onderlinge band.  

Programma is ook leuk! 

Omdat eenzaamheid een belangrijk fenomeen is bij mensen met een EPA is de erkenning en herkenning die ze bij elkaar vinden van groot belang. Tijdens de wekelijkse bijeenkomsten worden behalve de inhoudelijke onderdelen ook leuke activiteiten met elkaar gedaan. Zo is de gezamenlijke lunch is een vast onderdeel van iedere bijeenkomst. Deelnemers leren elkaar op verschillende manieren kennen. Dit versterkt de onderlinge band en maakt het programma niet alleen nuttig, maar vooral ook erg leuk (voor deelnemers, maar ook voor de betrokken zorgprofessionals). Veel deelnemers blijven zelfs tot ver na het KR8-programma contact met elkaar houden. Zo wordt het netwerk versterkt. 

Structurele betrokkenheid van familie en naasten 

Een andere manier om het netwerk van een deelnemer te versterken is het actief betrekken van familie en naasten. Zij worden tijdens het programma op vijf verschillende momenten actief betrokken bij specifieke onderdelen van KR8 en het herstelproces van hun naaste. Aan de hand van een werkboek speciaal voor familie en naasten wordt gewerkt aan thema’s die juist vanuit het perspectief van naasten van belang zijn. Deels om zelf zo goed mogelijk met de omstandigheden om te leren gaan en deels om hun naaste optimaal te kunnen ondersteunen in het herstelproces.  

Door familie en naasten op specifieke momenten bij het KR8-programma te betrekken, voelen zij zich meer verbonden met het herstelproces van hun naaste. Dit is van groot belang tijdens en na afloop van het programma, wanneer de deelnemer aan de hand van het Verder op Weg-plan zijn of haar toekomst verder vorm gaat geven. 

Betrokkenheid van andere partijen in het netwerk 

Het KR8-programma dankt zijn naam aan het KR8-model dat als een rode draad door het hele programma loopt. Via dit model krijgt een deelnemer gedurende het programma steeds meer inzicht in zijn persoonlijke krachten en kwetsbaarheden. Uiteindelijk vormen die inzichten de basis voor het persoonlijke “Verder op Weg-plan”. Dit is het plan voor de toekomst waarin een deelnemer op basis van alle nieuw opgedane kennis, alle nieuwe inzichten en alle voornemens voor de periode ná het KR8-programma vastlegt.  

Het Verder-op-Weg plan  

In het tweede deel van het programma wordt per deelnemer in kaart gebracht welke andere personen (partijen) een belangrijke rol spelen in dit Verder op Weg-plan. In of buiten de groepsbijeenkomsten om wordt alvast contact gelegd om af te stemmen wat de deelnemer nodig heeft voor zijn/haar verdere herstel. 

In een afsluitende bijeenkomst bespreekt de deelnemer dit plan in het bijzijn van familie en naasten en andere relevante personen uit het netwerk en wordt het programma na ongeveer 9 tot 12 maanden afgesloten. De exacte duur van het programma is afhankelijk van het tempo van de groep. Vaak kan de FACT-behandeling worden afgesloten en kunnen deelnemers doorstromen naar een lichtere vorm van zorg of begeleiding, of is er zelfs helemaal geen behandeling meer nodig.  

De kracht van gestructureerde behandeling 

De diepgaande inhoud en heldere structuur van het KR8-programma, die is geborgd in het ondersteunende digitale KR8-platform voor programmabegeleiders, zorgt voor duidelijkheid en houvast tijdens het gehele behandeltraject. Dit geldt voor deelnemers, maar zeker ook voor zorgprofessionals, die in uitdagende omstandigheden de best mogelijke behandeling en begeleiding willen bieden. Door eenvoudigweg de verschillende stappen van het programma te volgen en gebruik te maken van de bijbehorende (digitale) presentatietools, bied je intuïtief de meest effectieve, richtlijnconforme behandeling. 

De structuur van het KR8-programma leent zich bovendien uitstekend om andere interventies, of netwerkpartners binnen de structuur te koppelen (figuur 1). 

Dit biedt samen met de integrale implementatiebegeleiding de beste garantie dat de vooraf afgesproken werkwijze ook daadwerkelijk in de praktijk zal worden toegepast.  

Wetenschappelijke onderbouwing 

Wetenschappelijk onderzoek toonde meerwaarde aan 

De effecten van het KR8-programma zijn in twee gepubliceerde wetenschappelijke onderzoeken aangetoond. De resultaten van in 2019 gepubliceerd Nederlands gecontroleerde interventiestudie De Jong, M et al, 2019) zijn:  

  • 56% reductie van het aantal opnamedagen in vergelijking met de standaard FACT-behandeling in de controlegroep 
  • Reductie van zorgkosten van gemiddeld 7100 euro per deelnemer in het jaar van deelname aan het programma 
  • Geen gedwongen opname in de KR8-groep versus 9 gedwongen opnames in de controlegroep 

Een publicatie van een Engelse onderzoeksgroep (Lewis et al, 2016) leverde het volgende op:  

  • Zowel deelnemers, als hun familie en naasten, als de betrokken zorgprofessionals beoordelen het KR8-programma zeer positief.  
  • 98% van de deelnemers zou het programma aanbevelen aan andere cliënten.  

KR8 toegepast in een proeftuin die was opgezet door GGZ-instelling Vincent van Gogh in samenwerking met zorgverzekeraar VGZ liet een bijna 50% verbetering van de doorstroming van cliënten in FACT zien. Hierover is niet gepubliceerd in een wetenschappelijk tijdschrift.  

Andere financiële gevolgen dan verlaging zorgkosten 

Naast de eerdergenoemde forse besparing op de zorgkosten zijn verschillende verbeteringen te melden op het vlak van bedrijfsvoering. Behalve een verbeterde door- en uitstroom van cliënten en hogere tevredenheidsscores neemt ook het werkplezier toe, wat zeer waarschijnlijk leidt tot minder verzuim en verloop. Omdat KR8 een groepsinterventie is en nauwelijks indirecte tijd kent, is het KR8-programma ook in de uitvoering een middel om de financiële resultaten van te verbeteren. In het zorgprestatiemodel kan meer directe behandeltijd worden gedeclareerd in vergelijking met de nu nog reguliere individuele behandeling. Sowieso heeft het KR8-programma als groepsinterventie veel voordelen ten opzichte van de nu nog reguliere individuele behandeling van mensen met een EPA. 

Meer informatie 

Meer informatie over netwerkpsychiatrie en netwerkzorg kunt u vinden in de volgende boeken:  

  • Mulder, N., Van Weeghel, J., Delespaul, P., Bovenberg, F., Berkvens, B., Leeman, E., Kroon, H., Van Mierlo, T., & Kienhorst, G. (2020). Netwerkpsychiatrie. Samenwerken aan herstel en gezondheid. Amsterdam: Boom uitgevers. Isbn 9789024434190. 
  • Mulder, N., Van Weeghel, J., Delespaul, P., Bovenberg, F., & Kienhorst, G. (2024). Praktijkboek Netwerkzorg. In ggz en sociaal domein. Amsterdam: Boom uitgevers. Isbn 9789024465422. 
  • In het Praktijkboek Netwerkzorg is ook een hoofdstuk geschreven over het KR8-programma als middel om netwerkzorg op een gestructureerde manier in praktijk te brengen (Hoofdstuk 12, pag. 141-150).  

Tenslotte wijs ik op een iets oudere Duitse studie uit 2008, waaruit KR8 de psycho-educatie ontleende:  

  • Kissling, W., & Seeman, U. (2008). Psychoeducation in the context of integrated care [in German]. In J. Bäuml & G. Pitschel-Walz, Psychoedukation bei Schizophrenen Erkrankungen. Konsensuspapier der Arbeitsgruppe ‘Psychoedukation bei Schizophrenen Erkrankungen. Stuttgart: Schattauer GmbH.  

Meer informatie over het KR8-programma kunt u vinden op www.kr8nederland.nl, of door een email te sturen naar info@healthysolutions.nl.  

Over de auteur 

Gerrit van Woudenberg (1965) studeerde als sportpsycholoog af aan de faculteit Bewegingswetenschappen van de Vrije Universiteit in Amsterdam (1990) en is sinds 2008 werkzaam voor de psychiatrie. Momenteel is hij programmamanager en mede-eigenaar van Healthy Solutions, een zelfstandig en onafhankelijk bedrijf dat is gevestigd in het Trimbos Instituut en is gespecialiseerd in de ontwikkeling en implementatie van geïntegreerde herstelprogramma’s voor de specialistische GGZ. Gerrit is bereikbaar via g.vanwoudenberg@healthysolutions.nl  

Zoektermen op internet:

Gerrit van Woudenberg, EPA, KR8, eerstelijn, langdurige zorg, netwerk, psycho-educatie, netwerkzorg

Schrijf u in voor de nieuwsbrief


En ontvang elke 2 weken de nieuwsbrief met de meest recente artikelen in je mailbox!

Klik hier om in te schrijven

Dit zal sluiten in 10 seconden