Print Friendly, PDF & Email

Door Jolanda Liebregts, verloskundige n.p., adviseur integrale geboortezorg en promovendus op de VOICE studie naar organisatie van integrale geboortezorg.

Traditioneel vinden prenatale (zwangerschaps) controles 1 op 1 plaats bij een verloskundige of een gynaecoloog. In de regel zijn deze consulten afgebakend rondom medische controles, informatie en voorlichting op vaste momenten. Hierin staat, vaak onbewust, de zorgverlener en zorgorganisatie meer centraal dan wat cliënten nodig hebben. De laatste tijd is er meer en meer aandacht voor de daadwerkelijke behoefte van zwangeren en hun partners in hun transitie naar het ouderschap. Daarbij wordt breder gekeken dan alleen naar de geboortezorg. In veel regio’s wordt in Kansrijke Start coalities het gezondheids- en sociaal domein verbonden om een zo goed en gezond mogelijke eerste 1000 dagen van een nieuw mensenleven te faciliteren. 

Groepszorg in Nederland 

Groepszorg in de zwangerschap faciliteert deze beweging. Groepszorg ofwel centering zwangerschap is in 2010 in Amerika ontstaan als centering pregnancy. Verloskundige en TNO-onderzoeker Marlies Rijnders zag hierin meerwaarde voor de Nederlandse geboortezorg en introduceerde groepszorg in de zwangerschap volgens het centering pregnancy model in 2011 in Nederland. Inmiddels zijn ruim 220 verloskundigenpraktijken er in getraind en maken jaarlijks ongeveer 13.000 zwangeren gebruik van deze vorm van zorg. In 2024 is een tarief voor deze vorm van zwangerschapszorg door de NZa opgenomen in de geboortezorgtarieven. 

Community building 

Zwangerschap en geboorte zijn in de basis ook een fysiologische transitie naar het ouderschap. Dit heeft fysieke en psycho-emotionele aspecten. In het groepszorg model worden medische controles en de vaste voorlichting gecombineerd met wat zwangeren en hun partners nodig hebben. Onderwerpen als voeding, relatie en bevalling komen aan bod in de setting van groepsgesprekken. Hierdoor leren zwangeren van elkaar en vinden ze ook steun en support bij elkaar. Er is bestaat prachtig boek waarin verhalen staan over wat er gebeurt als mensen elkaar zien, horen en vooruithelpen. Daaruit blijkt dat er een andere rol en positie van de zorgverlener nodig is.   

Belang van positieve ervaring tijdens zwangerschap 

In 2016 bracht WHO het rapport positieve zwangerschapservaring uit dat het belang van de positieve ervaring onderstreept. Gezondheid is namelijk meer dan de afwezigheid van ziekte. Een positieve ervaring tijdens zwangerschap en geboorte draagt bij aan het zelfvertrouwen, de autonomie en de mentale gezondheid. Op zijn beurt leidt dat tot een stevige en goede start van het ouderschap, wat vervolgens weer positief effect heeft op het jonge gezin en het opgroeiend kind. 

Onderzoek naar groepszorg, een systematische review 

In de recent verschenen systematische review schrijft Marlies Rijnders mee aan de steeds uitbreidende hoeveelheid wetenschappelijke artikelen waarin de werkende mechanismen en voordelen van groepszorg voor zwangeren worden onderzocht en beschreven. Deze systematische review is geschreven door onderzoekers van GroupCare_1000, onder wie onderzoekers van TNO en van het ‘Darmouth Institute for Health Policy & Clinical Practice’. Ze doorzochten de verschillende wetenschappelijke databases naar studies over prenatale groepszorg en CenteringPregnancy, verschenen tussen 2003 en 2023. De 20 geselecteerde studies beschreven de vergelijking tussen de mate van tevredenheid over de zorg: van vrouwen die prenatale groepszorg kregen, veelal gebaseerd op het Centering-model, met een controlegroep van vrouwen die standaard individuele prenatale zorg kregen. In totaal namen 7685 vrouwen deel aan de 20 studies in de review. 

De studie laat zien dat moeders meer tevreden zijn met groepszorg; 

  • De onderzoekers ontdekten dat er bij de meerderheid van de studies (17 van de 20) sprake was van hogere tevredenheid met groepszorg dan met standaard individuele zorg. 
  • Bij drie studies met een lage bias en hoge bewijskracht varieerde de mate van hogere tevredenheid van 4.9 tot 16.1 keer hoger. 
  • Bij twee Zweedse studies en een Canadese lag de tevredenheid lager. Een van deze studies was niet gebaseerd op het Centering-model. 

Beschouwing: innoveren vanuit wat cliënten nodig hebben werkt  

Vanuit mijn eigen werk en ervaring in organisatie van integrale geboortezorg en implementatie van innovaties, is de implementatie van groepszorg erg interessant om te volgen. Het vergt anders denken, anders doen en anders organiseren. Dat is een complex samenspel waarin cliënten, zorgverleners, zorgorganisaties, verzekeraars en overheid samen een transitie doormaken.  

Wie initieert een innovatie, wie omarmt deze en hoe komen we dan tot anders denken, doen en organiseren? Wat ik in de praktijk zie is dat perspectieven en belangen vaak door elkaar lopen. Vaak is een enkelvoudig perspectief leidend in de voorstellen voor het anders organiseren van zorg; een innovatie kan kosten besparen of een innovatie draagt bij aan betere klinische uitkomsten. En daarbij wordt vaak, vanzelfsprekend, gezegd dat binnen de voorgestelde innovatie de cliënt of patiënt of het maatschappelijk belang centraal staat. Maar als het aankomt op daadwerkelijk aanpassen van zorgpraktijk om aan de behoeften van cliënten te voldoen wegen de belangen van organisaties en zorgverleners toch vaak zwaarder dan wat cliënten nodig hebben. En op het moment dat zorgverleners en organisaties innovaties wel omarmen en implementeren loopt men vaak tegen financiële spelregels aan die de verdere opschaling van implementatie belemmeren.  

Kortom 

Groepszorg is weliswaar en relatief kleine transitie in de prenatale zorg, maar het is zeker interessant in het licht van de beweging naar passende zorg. Hoe gaan we uit van wat cliënten en patiënten nodig hebben en gaan we van daaruit anders denken, doen en organiseren? 

Zoektermen op internet:

Jolanda Liebregts, geboortezorg, groepszorg, centering zwangerschap, eerstelijn, passende zorg

Schrijf u in voor de nieuwsbrief


En ontvang elke 2 weken de nieuwsbrief met de meest recente artikelen in je mailbox!

Klik hier om in te schrijven

Dit zal sluiten in 10 seconden