Print Friendly, PDF & Email

Interview van Paul van der Velpen met orthopeed Piet van Loon. 

Regelmatig verschijnen er in kranten en vakbladen alarmerende berichten over te weinig en verkeerd bewegen en slechte houding van de jonge jeugd: veel schermgebruik, weinig buitenspelen, te veel zituren.  Een van de beroepsgroepen die een belangrijke rol kan spelen om goede informatie over het belang van voldoende en goed bewegen over te dragen, zijn de professionals (artsen, verpleegkundigen) in de jeugdgezondheidszorg. Op de consultatiebureaus hebben ze contact met alle kinderen en ouders. Daarom deed het Mulier instituut een onderzoek. Belangrijkste vraag: houden professionals in de jeugdzorg zich aan de eigen richtlijn Houding & Bewegen, en hoeveel aandacht wordt er aan bewegen besteed in de contacten met ouders? De uitkomst: ongeveer de helft van de jeugdgezondheidszorg professionals gebruikt de eigen richtlijn niet.  

Piet van Loon is orthopedisch chirurg, en geldt als expert op gebied van houding en bewegen van met name het jonge kind. Auteur van het boek Het Preventie Ultimatum en oud GGD-directeur Paul van der Velpen ging met hem in gesprek over de urgentie van het probleem, het onderzoek en de rol van de jeugdgezondheidszorg. 

Hoe urgent is het probleem dat de (jonge) jeugd veel zit, te weinig en verkeerd beweegt? 

De afgelopen jaren is gebleken dat kinderen motorisch achteruitgaan. Dit is een urgent probleem, omdat lichamelijke inactiviteit bijdraagt aan de stijging van niet alleen het aantal jonge mensen met overgewicht en obesitas, maar ook aan het aantal blessures, rugpijn en verminderde inzetbaarheid. “Nek-en rugklachten” staat bovenaan bij de lijst van meest voorkomende aandoeningen. Kijken we naar het verlies aan levensjaren dan staan “nek-en rugklachten” op plek vijf. 

Er is historische kennis, dat het de jonge tussenwervelschijven zijn, die het eerst en het meest te lijden hebben van te vroeg en teveel zitten door kinderen. In het grote baby-vervolgonderzoek door het Erasmus MC is naar de jonge wervelkolom gekeken. Het bleek, dat bij 550 9-jarige kinderen onder MRI (!) er al in 73% een “bulging disc” aanwezig bleek. Dat is het voorstadium van een hernia. Fins vervolgonderzoek van 18-jarige schoolkinderen met dit soort MRI-afwijkingen, laat zien dat ze op 32 jaar in 70% al rugklachten hebben.  

Worden er meer kinderen, jongeren aan hun rug geopereerd? 

Er wordt niet goed bijgehouden, hoeveel jongeren al aan bv. hernia geopereerd worden, maar ook over het nu voorkomen van de belangrijke houdingsafwijkingen als scoliose en kyfose (bolronde rug) is er niets bekend.  

Wat vind je van het onderzoek van het Mulier instituut? 

In het onderzoek wordt gekeken in hoeverre de richtlijn Houding en Bewegen wordt gebruikt, maar niet naar of hij wel goed bruikbaar is. Het onderzoek brengt geen duidelijke taal of tools, wat je tegen ouders moet zeggen als ze vragen hebben of als je ziet dat de ontwikkeling niet goed gaat. De richtlijn steunt de jeugdgezondheidszorg-werkers niet om ouders de goede informatie te geven en ze te motiveren eenvoudige do’s and don’ts rond houding en bewegen toe te passen.  

Ik heb het idee dat er vroeger meer kennis bij opvoeders was over bewegen en houding. Ik werd vooral door mijn moeder gecorrigeerd als ik onderuitgezakt zat. 

Dat idee klopt. Het is lang geleden dat, via onze Huishoudscholen iedere jonge vrouw goed op de hoogte kwam, hoe je je kind ook zelf een goede lichamelijke opvoeding kan geven. Ingezakt zitten, hangen, niksen hoorden daar niet bij. Maar buitenspelen wel! Je liet een kind ook niet dik worden! De biologische en biomedische kennis rond de gezonde lichaamsontwikkeling werd o.a. door de arts dr. Maria Montessori in ons denken over goed opvoeden gebracht. Het is begrijpelijk dat de huishoudschool als schoolsoort is verdwenen om gelijkschakeling in kansen, maar de kennis die er werd overgedragen over goed bewegen en gezonde houding is ook verdwenen. 

Vanuit groeiende zorg over het wegraken van kennis over hoe het kinderlichaam naar een gezonde vorm (anatomie, houding) en een sterk, soepel en duurzaam bewegingsapparaat kan worden opgevoed is Houding Netwerk Nederland opgericht. We komen namelijk om in rugklachten, blessures, pijnen en slijtage en dat hoort niet als je houding goed is.  

Wat vind je van de richtlijn die de jeugdgezondheidszorg-professionals hebben opgesteld?  

Het is merkwaardig dat de voor ieder zichtbare, zeer geïntensiveerde sedentaire leefstijl van de kinderen en hun overmatig en verslavend beeldschermgebruik nergens worden benoemd als de veroorzakers van veel lichamelijk leed. Ouders overtuigen waarom zoveel mogelijk bewegen zo vreselijk belangrijk is voor je houding en de hele ontwikkeling, is kennelijk geen doel. Zo is buikligging overdag en veel prikkelen, uitdagen essentieel. Leg een baby op zijn buik, en hij doet zijn hoofd omhoog, en sterkt de nekspieren. Vanuit die buikhouding gaat een baby kruipen en zitten. Laat een kind dat in eigen tempo ontwikkelen, maar hoe sneller je hem aan het lachen krijgt en houdt, hoe vlotter het gaat. Kietelen, kiekeboe, muisje aangekropen, beentjesfietsen etc. etc. moet je benoemen. Gebruik een box, want dan kan een kind zichzelf omhoogtrekken. Zet een kind niet te vaak vast in een Maxi-Cosi. Het is een biologisch basisprincipe, dat je een jong dier, dus ook een kind, nooit in zijn natuurlijke bewegingsdrang moet afremmen of moet frustreren. Iets wat we in onze geïndustrialiseerde maatschappij met al onze techniek (TV, auto, computer, games en phones etc.) wel zijn gaan doen met ons kroost. Dit is basale kennis, maar steeds minder mensen weten dat. 

Is Houding Netwerk Nederland (HNN) betrokken bij het opstellen van de richtlijn? 

We hebben als HNN onze medewerking aan het opstellen van de JGZ Richtlijn Houding en Bewegen stopgezet, toen bleek, dat de onderliggende biomedische kennis rond gezonde houdingen en een streven naar een en blessurearm bewegingsapparaat niet werd opgenomen (of niet begrepen?) door de opstellende instantie.  

Maar de richtlijn is toch gebaseerd op het advies van de Gezondheidsraad? 

Ook de door de Gezondheidsraad opgestelde Beweegrichtlijnen en ook het beweegadvies voor 0-4 jarigen zijn verstoken gebleven van deze biomechanische kennis, hoe alleen een lichaam, dat door vrij spel, buitenspelen, ergonomische facilitering en compensatie van in ieder geval schoolzituren door gymnastiek, tot duurzame gezondheid en een leven lang veilig bewegen (sporten) kan komen. De GR rept in de adviezen nergens over de directe gevolgen van het vele (verkeerde) zitten op het houdings- en bewegingsapparaat. Dat kinderen er krom en stijf van worden is hen niet bekend. Alleen het (te) dik worden en de gevolgen voor de bloedsamenstelling. 

In het beweegadvies voor 0-4-jarige kinderen (2022) staat een aanbeveling voor de hoeveelheid bewegen, het beperken van lange periodes stilzitten en beeldschermtijd, wat nog niet in JGZ-richtlijn kon worden opgenomen.  

Een van de aanbevelingen vanuit het onderzoek is dat de JGZ-medewerkers meer en beter met ouders gaan communiceren over bewegen. 

De poging in de aanbevelingen van het Mulier Instituut om het praten over bewegen met de ouders tot beleid te maken zal het toegenomen wantrouwen tegen het Consultatiebureau alleen maar gaan versterken. Jonge ouders zijn al onzeker over hun rol. Die willen duidelijkheid: dit moet je wel doen, maar dat niet. Geen betutteling, maar keihard waarschuwen voor de enorme gevolgen voor de lichamelijke en mentale gezondheid van het kind, als het vrije bewegen wordt beperkt door het zitten in rug vervormende stoeltjes en het aanbieden van digitale fixatie.  

Zou de info over goede beweging ook niet via digitale media bij ouders gebracht moeten worden. De JGZ gebruikt de groei-app. 

Dat zou zeker kunnen. Ik ken de inhoud van de “groei-app” niet, maar daar zou iedere ouder bijna verplicht op “geabonneerd” moeten zijn, als daar de nodige tips and tricks instaan om het kind te laten lachen en te zorgen, dat veel “spartelen” plaatsvindt. Voor assessment van de houding en de stijfheid zou er techniek in moeten komen, waardoor ouders door het (b.v. een keer per jaar) maken van foto’s van het staande en bukkende kind om via algoritmes een aanduiding te krijgen, desnoods in kleuren (groen, geel, oranje en rood) of er verder door een jeugdarts of therapeut naar gekeken moet worden. Dat zou een mooie inzet van AI kunnen worden, waar iedere ouder mee overweg kan.  

Ik begrijp dat je vindt dat er niet alleen aandacht moet zijn voor meer bewegen, maar ook voor goed bewegen 

Precies, want alleen “goed” bewegen doet het meest aan een optimalisatie van de groeiprocessen naar een gezonde houding en een duurzaam, sterk en soepel bewegingsapparaat. Er is tegenwoordig terecht veel aandacht voor overgewicht, maar goede en voldoende houding en beweging is “op zich” belangrijk, ook als bij kinderen geen sprake is van overgewicht. 

Wat is je advies aan de professionals in de JGZ? 

Maak snel een betere richtlijn waarmee jeugdgezondheidszorgmedewerkers ouders goed kunnen adviseren over het belang van goede en voldoende houding en bewegen. Zodat ze ouders goede handvatten kunnen geven voor b.v. beeldscherm-gebruik, zitten, buitenspelen, bewegen etc. Laat die richtlijn opstellen door jeugdartsen en verpleegkundigen die in de praktijk werken, en laat ze ondersteunen door mensen die expertise hebben op gebied van goede en voldoende houding van jonge kinderen.  

Heb je nog meer informatie voor JGZ-professionals? 

Als Houding Netwerk Nederland zijn we opgetogen over het boekje Geef je baby de ruimte van de Nederlandse ergonome dr.ir. Brecht Daams waarin, zonder gepsychologiseer, voor het eerst weer de tips and tricks van gezond lichamelijk opvoeden terugkomen.  

Maar medisch inhoudelijk heb ik deze professionals eerder het leerboek Paediatric Orthopedics  van de Zwitserse hoogleraar F. Hefti geadviseerd. Daar staan zelfs met cartoonachtige tekeningen de gevolgen van de zittende leefstijl in, maar ook hoe je als arts met (de niet wetende) ouder en kind moet omgaan.   

Zoektermen op internet:

Houding Netwerk Nederland, bewegen, Paul van der Velpen, Piet van Loon, Jeugdgezondheidszorg, richtlijnen, houding, interview, eerstelijn, preventie, consultatiebureaus

Schrijf u in voor de nieuwsbrief


En ontvang elke 2 weken de nieuwsbrief met de meest recente artikelen in je mailbox!

Klik hier om in te schrijven

Dit zal sluiten in 10 seconden